Anlamı
1) sırtı yere gelmek üzere yatmak:
'Sırtüstü yatıp gözlerinizi kara bir bezle bağlayın.' -H. Taner. 2) hiçbir şey yapmamak:
'Üç gün sırtüstü yattım trende.' -N. Hikmet. 3) mec. çalışmadan rahat bir yaşam sürmek.
Detaylı Açıklama
Sırtüstü yatmak, en somut anlamıyla sırtı yere gelecek biçimde uzanmaktır; ancak deyim olarak asıl çalışmadan, tembel tembel oturmayı, hiçbir iş yapmadan rahatına bakmayı anlatır. Bu kullanımda kişi eline hiçbir iş almaz, sorumluluk üstlenmez, günlerini boş geçirir. Mecazen bir adım öteye giderek, hiç emek harcamadan, başkalarının sırtından rahat bir yaşam sürmeyi de imler. Herkes çalışırken bir köşede aylak aylak oturan biri, hiçbir şey üretmeden gününü gün eden bir kimse bu söze örnektir. Genellikle bir sitem, bir eleştiri tonu taşır; tembelliği ve sorumsuzluğu yerer. Çalışmadan, emek vermeden boş boş oturmayı ya da rahat bir yaşam sürmeyi anlatan; çoğu zaman tembelliği eleştiren bir sözdür.
Sırtüstü Yatmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Herkes iş başındayken o bütün gün evde sırtüstü yatıp keyfine baktı.
- İş aramak yerine sırtüstü yatmayı seçince evde huzur bir hayli bozuldu.
- Bunca yıl babasının kazandığıyla sırtüstü yattı, kendi başına bir iş tutmadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çalışmadan, emek harcamadan tembel tembel oturmayı; hiçbir iş yapmadan rahatına bakmayı anlatır. Bir adım öteye giderek, başkalarının sırtından geçinip rahat bir yaşam sürmeyi de imler. Kişi sorumluluk almaz, gününü boş geçirir.
Genellikle bir sitem ve eleştiri tonu taşır. Tembelliği, aylaklığı ve sorumsuzluğu yerer. Herkes çalışırken hiçbir şey yapmadan oturan, emek vermeden geçinen biri için söylendiğinde, söze belirgin bir kınama ve rahatsızlık karışır.
Evet. En somut anlamıyla, sırtı yere gelecek biçimde uzanmayı, sırtüstü yatmayı da anlatır. Bu kullanımda söz herhangi bir eleştiri taşımaz; yalnızca bedensel bir duruşu, uzanma biçimini betimler. Bağlam, hangi anlamın kastedildiğini gösterir.