Anlamı
1) 'sözün özünü söylemek gerekirse' anlamında kullanılan bir söz:
'Tabiri caizse medyatik olanların adlarını duymuşlar elbette.' -N. Meriç. 2) 'diğer bir deyişle, şöyle söylemek uygunsa' anlamında kullanılan bir söz:
'Tabir caizse, yalanın böylesi vicdani bir suç değildir.' -N. Hikmet.
Detaylı Açıklama
Tabiri caizse, eğer böyle söylemek uygunsa, deyim yerindeyse anlamına gelen ve bir sözü söylemeden önce ona bir tür izin isteyen bir kalıptır. Konuşan kişi, kullanacağı benzetme ya da ifade biraz çarpıcı, biraz mecazi veya günlük dile ait olduğunda, bunu yumuşatmak ve doğal karşılanmasını sağlamak için bu sözü araya koyar. Böylece söyleyeceği şeyin birebir gerçek değil, bir benzetme olduğunu peşinen belirtmiş olur. Kalıp, hem sözün özünü söylemek gerekirse hem de diğer bir deyişle, şöyle söylemek uygunsa anlamlarında kullanılır. Genellikle bir mecaz, bir deyim ya da alışılmadık bir benzetme yapılmadan hemen önce söylenir. Yazılı ve sözlü anlatımda, kullanılan ifadeye kibar bir çekince eklemek için sıkça başvurulan bir kalıptır. Anlatıma esneklik ve kibarlık katan yaygın bir söz kalıbıdır.
Tabiri (tabir) Caizse Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Bu iş, tabiri caizse, bardağı taşıran son damla oldu; artık kimse dayanamıyordu.
- Yeni müdür geldiğinden beri, tabiri caizse, taşlar yavaş yavaş yerine oturmaya başladı.
- Onların arası, tabiri caizse, et ile tırnak gibiydi; birbirlerinden bir an olsun ayrılmazlardı.
Kökeni ve Hikayesi
Arapça kökenli 'tabir' (deyiş, ifade) ve 'caiz' (uygun, izin verilen) sözcüklerinden oluşan bir kalıptır; 'söyleyiş uygunsa, deyim yerindeyse' anlamını verir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kullanılacak benzetme ya da ifade biraz çarpıcı, mecazi veya günlük dile ait olduğunda, bunu yumuşatmak ve doğal karşılanmasını sağlamak için kullanılır. Konuşan, söyleyeceği şeyin birebir gerçek değil bir benzetme olduğunu bu sözle peşinen belirtir. Anlatıma kibar bir çekince ekler.
Hem sözün özünü söylemek gerekirse hem de diğer bir deyişle, şöyle söylemek uygunsa anlamlarında kullanılır. İki durumda da konuşan, kullanacağı ifadeye bir tür izin ister ve onun mecazi ya da alışılmadık olabileceğini önceden haber verir. Anlatıma esneklik kazandırır.
Genellikle bir mecaz, bir deyim ya da alışılmadık bir benzetme yapılmadan hemen önce yer alır. Çoğu zaman iki virgül arasına alınıp cümlenin ortasına yerleştirilir. Böylece hemen ardından gelecek çarpıcı ifadeye kibar bir hazırlık yapılmış olur.