Anlamı
durumu belirgin bir biçimde anlaşılmak:
'Üstünden başından itina akan bir yolcudan yol sorulabilir mi?' -S. F. Abasıyanık.
Detaylı Açıklama
Üstünden başından akmak, bir kimsenin içinde bulunduğu durumun, taşıdığı bir özelliğin dış görünüşünden, kılığından kıyafetinden açıkça anlaşılması anlamına gelen bir deyimdir. Kişinin hâli öyle belirgindir ki, o durum bütün görünüşüne yansır, bir bakışta okunur. Söz, çoğunlukla zenginlik, bakımlılık, özen ya da yoksulluk gibi durumların dış görünüşe apaçık yansıdığı hâller için kullanılır. Sait Faik'in bir cümlesinde geçtiği gibi, üstünden başından itina akan bir yolcunun bakımlı hâli ilk bakışta belli olur. Deyim, bir durumun gizlenemeyecek kadar açık, gözle görülür olduğunu anlatır. Kişinin kılığı, tavrı ve görünüşü o durumu ele verir. Söz, üstünden akmak deyimiyle aynı anlamı taşır, onu pekiştirir. Bir durumun dış görünüşten, kılık kıyafetten açıkça anlaşılmasını anlatan bir deyimdir.
Üstünden Başından Akmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Bakımlı giyimi ve özenli tavırlarıyla varlığı üstünden başından akan bir beyefendiydi.
- Yoksulluğu üstünden başından akan çocuğa, mahallenin esnafı hep bir yardım eli uzatırdı.
- Varlığı ve bakımı üstünden başından akan kadın, salona girdiğinde herkesin gözü ona döndü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir kimsenin içinde bulunduğu durumun, taşıdığı bir özelliğin dış görünüşünden, kılığından kıyafetinden açıkça anlaşılmasını karşılar. Bir durumun gizlenemeyecek kadar açık olmasını anlatan bir deyimdir. Kişinin hâli bütün görünüşüne yansır, bir bakışta okunur.
Çoğunlukla zenginlik, bakımlılık, özen ya da yoksulluk gibi durumların dış görünüşe apaçık yansıdığı hâller için kullanılır. Kişinin kılığı, tavrı ve görünüşü o durumu bir bakışta ele verir.
İkisi aynı anlamı taşır; her ikisi de bir durumun dış görünüşten açıkça belli olmasını anlatır. Üstünden başından akmak, üstünden akmak deyiminin daha vurgulu, pekiştirilmiş bir biçimidir.