Anlamı
1) büyük bir kaba yağ yerleştirmek; 2) mec. çok yağlanmak, semirmek.
Detaylı Açıklama
Yağ basmak iki ayrı anlamda kullanılır. Birincisi büyük bir kaba yağ yerleştirmek, yağı kışlık olarak saklamaya koymaktır. Bu kullanım mutfak ve saklama diline aittir; tereyağı tuzlanıp küpe ya da tenekeye basılırdı. İkincisi ise mecazidir ve bir canlının fazla yağlanması, kilo alması anlamına gelir. Basmak fiili her iki anlamda da bir birikmeyi, üst üste yığılmayı belirtir. İlk anlamda insan eliyle yapılan bir iş, ikincisinde kendiliğinden gelişen bir durum söz konusudur. İkinci anlam hem insanlar hem hayvanlar için kullanılır; besiye çekilen hayvan için de yağ bastı denir. Kalıp bu kullanımda yansız bir gözlem bildirir. Birinci anlam bugün seyrekleşmiştir, çünkü saklama yöntemleri değişmiştir. Söz, yağın birikmesini iki ayrı yönde anlatır.
Yağ Basmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Kışa hazırlık için tereyağını tuzlayıp büyük küplere yağ basmayı âdet edinmişlerdi.
- Kış boyunca hareketsiz kalınca ahırdaki hayvanların hepsine iyice yağ basmıştı.
- Eskiden her evde yağ basmak için ayrı bir kap bulundurulurdu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki ayrı anlamı vardır. Birincisi büyük bir kaba yağ yerleştirmek, onu saklamaya koymaktır. İkincisi ise mecazidir ve bir canlının fazla yağlanması anlamına gelir. Basmak fiili her ikisinde de bir birikmeyi belirtir.
Her iki anlamda da bir birikmeyi, üst üste yığılmayı belirtir. İlk anlamda insan eliyle yapılan bir iş, ikincisinde ise kendiliğinden gelişen bir durum söz konusudur.
Seyrekleşmiştir, çünkü saklama yöntemleri değişmiştir. Eskiden tereyağı tuzlanıp küpe ya da tenekeye basılırdı. Bugün bu iş yerini soğuk saklamaya bırakmıştır. Bu yüzden söz daha çok eski mutfak anlatılarında geçer.