Anlamı
1) rüzgâr, deniz ve yolun durumu dolayısıyla deniz taşıtları iki yana sallanmak; 2) iki yana eğilerek yürümek:
'Kendisi siyah astragan kürkünün içinde sağa sola hafif bir yalpa vuruyordu.' -H. E. Adıvar. 3) dağılmak, sağa sola yayılmak:
'Ara sıra, çatlak bir nara, dağdan dağa yalpa vuruyor.' -Y. Z. Ortaç.
Detaylı Açıklama
Yalpa vurmak üç ayrı durumu karşılar. Birincisi denizcilik terimidir; rüzgâr, dalga ya da yolun durumu yüzünden deniz taşıtlarının iki yana sallanmasını anlatır. İkincisi insan için kullanılır ve iki yana eğilerek yürümeyi belirtir. Halide Edib Adıvar'ın kürkünün içinde sağa sola hafif bir yalpa vuran kişiyi anlatan cümlesi bu ikinci anlamı gösterir. Üçüncüsü ise dağılmayı, sağa sola yayılmayı karşılar; Yusuf Ziya Ortaç'ın dağdan dağa yalpa vuran narayı anlatan cümlesi buna örnektir. Üç anlamı birleştiren şey, düz bir çizgide gitmeyip iki yana savrulmadır. Yalpa sözcüğü denizcilikten gelmiş ve gündelik dile geçmiştir. Deyim mecazi olarak kararsız davranmak için de duyulur. Bir görüşte durmayıp sürekli yön değiştiren kimse için yalpa vuruyor denir. Söz, dengeyi koruyamayıp iki yana savrulmayı anlatır.
Yalpa Vurmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Fırtınaya yakalanan tekne saatlerce yalpa vurarak limana ancak sabaha doğru ulaştı.
- Yorgunluktan ayakta duramayan adam kapıya kadar yalpa vurarak zar zor yürüdü.
- Kararını bir türlü veremeyip iki taraf arasında yalpa vurmayı sürdürüyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Üç ayrı durumu karşılar: deniz taşıtlarının iki yana sallanması, kişinin iki yana eğilerek yürümesi ve bir şeyin sağa sola yayılması. Üç anlamı birleştiren şey, düz bir çizgide gitmeyip iki yana savrulmadır.
Denizcilik dilinden gelir ve oradan gündelik konuşmaya geçmiştir. Teknenin dalga karşısında iki yana sallanması bu sözcükle adlandırılır. Deyimin diğer anlamları da bu ilk kullanımdan türemiştir.
Vardır. Kararsız davranmak, bir görüşte durmayıp sürekli yön değiştirmek için de kullanılır. Böyle biri için yalpa vuruyor denir ve bu söyleyiş çoğunlukla eleştirel bir ton taşır.