Anlamı
1) gecelerini geçirmek:
'Yatıp kalktığım odamın penceresinden bakınca bir baştan bir başa bütün sokağı görüyordum.' -N. Cumalı. 2) cinsel ilişkide bulunmak:
'Öteki, çok kadınla oynaşmış ve hatta yatıp kalkmış, sevda damarları kaşarlanmış bir gençti.' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Yatıp kalkmak iki ayrı anlamda kullanılır. Birincisi gecelerini bir yerde geçirmek, orada barınmaktır. Necati Cumalı'nın yatıp kalktığı odanın penceresinden bütün sokağı gördüğünü anlatan cümlesi bu anlamı gösterir. Bu kullanımda söz yalnızca kalınan yeri bildirir ve yansızdır. İkinci anlamı ise cinsel ilişkide bulunmaktır ve gündelik konuşmaya aittir. Bu ikinci anlamda söz örtülü bir anlatım işlevi görür; doğrudan söylemek yerine kalıp yeğlenir. Hangi anlamın kastedildiği cümlenin gidişinden hemen anlaşılır. Bir yer belirtiliyorsa ilk anlam, bir kişi anılıyorsa ikinci anlam söz konusudur. İkileme her iki kullanımda da bir süreklilik bildirir. Söz, bir yerde barınmayı ya da bir ilişkiyi örtülü biçimde anlatır. Deyimin iki anlamı da gündelik konuşmada rahatça kullanılır ve karışıklığa yol açmaz.
Yatıp Kalkmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Öğrencilik yıllarında yatıp kalktığı o küçük odayı hâlâ özlemle anıyordu.
- Yıllarca aynı çatı altında yatıp kalktıkları için birbirlerini çok iyi tanırlardı.
- Askerdeyken yatıp kalktığı o eski koğuşu yıllar sonra rüyasında görmüştü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki ayrı anlamda kullanılır. Birincisi gecelerini bir yerde geçirmek, orada barınmaktır. İkincisi ise cinsel ilişkide bulunmaktır ve gündelik konuşmaya aittir. İkileme her iki kullanımda da bir süreklilik bildirir.
Cümlenin gidişinden hemen anlaşılır. Bir yer belirtiliyorsa ilk anlam, bir kişi anılıyorsa ikinci anlam söz konusudur. Bu ayrım günlük konuşmada karışıklığa yol açmaz. Bu ayrım gündelik konuşmada karışıklığa yol açmaz.
Örtülü bir anlatım işlevi gördüğü için yeğlenir. Doğrudan söylemek yerine kalıp kullanılır ve böylece söz yumuşatılmış olur. İkileme her iki kullanımda da bir süreklilik bildirir.