Anlamı
1) 'öyle şey olmaz, hayır, inanmayın' anlamında kullanılan bir söz:
'Yok canım, ben belediye taraflısı değilim. Sizden yanayım.' -M. Ş. Esendal. 2) 'sahi mi, öyle mi?' anlamında kullanılan bir söz.
Detaylı Açıklama
Yok canım, iki ayrı işlevi olan bir seslenme sözüdür. Birinci kullanımda öyle şey olmaz, hayır, inanmayın anlamını taşır; Memduh Şevket Esendal'ın belediye taraflısı olmadığını söyleyen kişiye ait cümlesi bu kullanımı gösterir. Burada söz bir yanlış anlamayı düzeltir. İkinci kullanımda ise sahi mi, öyle mi anlamına gelir ve şaşkınlık bildirir. Hangi anlamın geçerli olduğu tonlamadan anlaşılır; düzeltmede ses düşer, şaşkınlıkta yükselir. Canım sözcüğü kalıba yumuşaklık katar; söz sert bir ret değildir. Bu yumuşaklık kalıbı gündelik konuşmada çok kullanışlı kılar. Kalıp her yaştan konuşanın dilinde bulunur. İki anlamın da bağlamdan kolayca ayrıldığı görülür. Söz, ya bir yanlışı düzeltmeyi ya da şaşkınlığı bildirmeyi anlatır.
Yok Canım Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Kendisine yöneltilen o ağır suçlamayı duyunca yok canım deyip usulca gülümsedi.
- Haberi işitince yok canım, gerçekten öyle mi oldu diye sordu.
- Yok canım, o kadar da abartılacak bir durum değildi bence.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki ayrı işlevi vardır. Birinci kullanımda öyle şey olmaz, hayır, inanmayın anlamını taşır ve bir yanlış anlamayı düzeltir. İkinci kullanımda ise sahi mi anlamına gelerek şaşkınlık bildirir.
Hangi anlamın geçerli olduğu tonlamadan anlaşılır; düzeltme yapılırken ses düşer, şaşkınlık bildirilirken yükselir. İçinde geçtiği bağlam da bu ayrımı yapmaya çoğu zaman fazlasıyla yeter. İki kullanım arasında karışıklık bu yüzden pek yaşanmaz.
Kalıba yumuşaklık katar; söz sert bir ret olmaktan çıkar. Bu yumuşaklık kalıbı gündelik konuşmada çok kullanışlı kılar ve her yaştan konuşanın dilinde yer etmesini sağlar.