Anlamı
1) çok sert: Abanoz gibi tahta. 2) kapkara.
Detaylı Açıklama
Abanoz gibi iki anlamda kullanılır: çok sert ve kapkara. Birinci anlamda bir tahtanın, bir kapının, bir tezgâhın, bir sopanın ya da bir taşın sertliği anlatılır; sözlüğün örneği abanoz gibi tahtadır. İkinci anlamda nitelenen şeyin rengi kastedilir ve söz kapkara demektir. Söz bu anlamda bir kişinin görünüşünü anlatırken, bir portrede, bir mektupta ya da bir öyküde geçebilir. Benzetme, nitelenen şeyi bir ağacın odunuyla karşılaştırır; dinleyen sertliği ya da rengi o odun üzerinden düşünür. Kalıp adın önünde sıfat gibi de, yüklemde de kullanılabilir: abanoz gibi saçlar, saçları abanoz gibiydi. Sertlik anlamında bir ustanın, bir marangozun ya da bir taş işçisinin dilinde de geçebilir.
Örnek Cümleler
- Kızın omzuna dökülen saçları abanoz gibiydi, ışıkta mavimtırak bir parıltı veriyordu.
- Ustanın yıllardır kullandığı tezgâh abanoz gibi sert, çivi bile zor giriyor.
- Kapıdan giren adamın abanoz gibi gözleri bütün odayı bir kerede taradı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki anlamda: çok sert olmak ve çok siyah olmak. Birincisi maddenin yapısına, ikincisi rengine bakar. İki anlam aynı ağaçtan doğar; abanoz hem koyu renkli hem de sert bir ağaçtır.
Sertlik anlamında ahşap, taş ve tezgâh gibi nesneler; renk anlamında saç, göz ve kıl nitelenir. İki dizi birbirine karışmaz; nesnenin türü hangi anlamın kurulduğunu belli eder. Aynı nesne için iki anlamın birden aranması gerekmez.
Taşımaz; yalnız ölçü bildirir. Saç ve göz için kurulduğunda beğeni duyulur, tezgâh için kurulduğunda ise dayanıklılık anılmış olur. Tonu belirleyen, nitelenen şeyin kendisidir; kalıp kendiliğinden ne över ne yerer, yalnız derece koyar.