Anlamı
1) çok sert: Abanoz gibi tahta. 2) kapkara.
Detaylı Açıklama
Bu söz, çok sert ya da çok koyu siyah renkte olan şeyleri anlatmak için kullanılır. Özellikle parlak, yoğun ve dikkat çeken bir siyahlık söz konusu olduğunda etkili bir benzetme oluşturur. Saç, göz, eşya yüzeyi, ahşap ya da taş gibi nesneler için kullanılabilir. Aynı zamanda dayanıklılık ve sertlik vurgusu da taşıdığı için yalnızca renge değil madde niteliğine de işaret eder. Gündelik konuşmada bir nesnenin olağan siyahlıktan daha güçlü bir tona sahip olduğunu anlatmak için sıkça tercih edilir. Benzetmenin gücü, abanozun hem koyu rengi hem de sert yapısından gelir. Bu yüzden söz, kimi zaman övgü amacıyla, kimi zaman da belirgin bir niteliği somutlaştırmak için söylenir. Anlatım kısa olmasına rağmen çok net bir görüntü kurar. Kullanıldığı anda zihinde cilalı, yoğun siyah ve sağlam bir görünüm belirir. Sözü etkili yapan da işte bu güçlü ve seçici çağrışımdır.
Örnek Cümleler
- Kızın omzuna dökülen saçları abanoz gibiydi, ışıkta mavimtırak bir parıltı veriyordu.
- Ustanın yıllardır kullandığı tezgâh abanoz gibi sert, çivi bile zor giriyor.
- Kapıdan giren adamın abanoz gibi gözleri bütün odayı bir kerede taradı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki anlamda: çok sert olmak ve çok siyah olmak. Birincisi maddenin yapısına, ikincisi rengine bakar. İki anlam aynı ağaçtan doğar; abanoz hem koyu renkli hem de sert bir ağaçtır.
Sertlik anlamında ahşap, taş ve tezgâh gibi nesneler; renk anlamında saç, göz ve kıl nitelenir. İki dizi birbirine karışmaz; nesnenin türü hangi anlamın kurulduğunu belli eder. Aynı nesne için iki anlamın birden aranması gerekmez.
Taşımaz; yalnız ölçü bildirir. Saç ve göz için kurulduğunda beğeni duyulur, tezgâh için kurulduğunda ise dayanıklılık anılmış olur. Tonu belirleyen, nitelenen şeyin kendisidir; kalıp kendiliğinden ne över ne yerer, yalnız derece koyar.