Anlamı
idrar veya dışkı yapmak.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, idrar ya da dışkı yapmayı dolaylı ve daha örtülü bir biçimde anlatmak için kullanılır. Özellikle doğrudan söylemenin kaba kaçabileceği düşünülen ortamlarda tercih edilen bir ifadedir. Günlük dilde çocuklarla konuşurken, kalabalıkta, resmiyete yakın durumlarda ya da nezaket gereği açık söyleyişten kaçınıldığında duyulur. Buradaki anlatım, bedenin doğal ihtiyacını dinî temizlik kavramı üzerinden dolaylı biçimde ifade eder. Bu nedenle hem kültürel hem de dilsel bir örtmece örneği sayılır. İnsanlar özel ihtiyaçlarını açıkça dile getirmek istemediklerinde bu tür sözlere başvurur. Deyim çok yaygın olduğu için çoğu kişi tarafından kolayca anlaşılır ve rahatsız edici bulunmaz. Kullanımındaki amaç kaba olmak değil, tam tersine konuşmayı daha yumuşak hâle getirmektir. Bu yönüyle dilin inceliklerinden birini gösterir. Söylendiğinde herkes neyin kastedildiğini bilir ama ifade yine de daha zarif bir mesafe korur.
Örnek Cümleler
- Molada arabayı kenara çekip 'biraz abdest bozacağım' diyerek ağaçların arkasına geçti.
- Uzun yolculukta çocuk abdest bozmak isteyince ilk dinlenme tesisinde mola verdik.
- Toplantı başlamadan abdest bozmak için lavaboya uğradı, sonra sessizce yerine geçti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir hâli sona erdirmeyi bildirir. Abdest bozulunca ibadet için gereken temizlik hâli kalkar; deyim ihtiyacı bu sonuç üzerinden adlandırır. İhtiyacın kendisi hiç anılmaz, yalnız yol açtığı durum söylenir.
Bedenin ihtiyacını doğrudan söylemek yerine onun dinî sonucunu anar. Örtmece burada bir alandan başka bir alana geçilerek kurulur. Bu yol sözü kabalıktan uzak tutar, anlaşılmasını da engellemez.
İhtiyacını gideren kişinin kendisidir; iş kimse adına yapılmaz. Üçüncü kişi için de rahatça kurulur: çocuk abdest bozdu, hasta abdest bozmak istedi denir. Değişmeyen tek şey, eylemi yapanla öznenin aynı kişi olmasıdır. Nesne de kalıbın içindedir, dışarıdan başka bir nesne alınmaz.