Anlamı
abdest bozmaya gereksinim duymak.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, kişinin tuvalete gitme ihtiyacının oluştuğunu, yani abdest bozması gerektiğini dolaylı ve örtülü bir dille anlatır. Gündelik konuşmada özellikle daha kibar, yumuşak ve açık söylemekten kaçınan bir anlatım tercih edildiğinde kullanılır. Çocuklarla konuşurken, kalabalık ortamlarda ya da doğrudan ifadelerin uygun görülmediği durumlarda oldukça yaygındır. Deyimdeki anlam, kişinin bedensel bir gereksinim hissettiğini nazikçe dile getirmeye yöneliktir. Bu nedenle hem kültürel hem de toplumsal nezaketin bir parçası gibi işler. Sözü kullanan kişi, durumu doğrudan anlatmadan karşı tarafa yeterince açık bir bilgi verir. Dilin örtmece kurma gücü burada belirgin biçimde görülür. Çünkü herkes neyin kastedildiğini anlar ama ifade kabalaşmaz. Böyle kullanımlarda sözün pratikliği ve inceliği öne çıkar. Hem gündelik dilin rahatlığını hem de toplumsal ölçüyü bir arada taşıdığı için kalıcılaşmış bir kullanım olarak yaşamayı sürdürür.
Örnek Cümleler
- Çocuğun abdesti gelmiş, sırada beklemeden onu hemen tuvalete götürmek gerekti.
- Uzun otobüs yolculuğunda abdesti gelince ilk dinlenme molasında tuvalete koştu.
- Toplantı uzayınca abdesti geldiğini nazikçe söyleyip kısa bir izin istedi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İhtiyacın kendiliğinden doğduğunu bildirir. Kişi onu istemez, ihtiyaç ona gelir; fiil bu istem dışılığı taşır. Aynı kullanım uykusu gelmek ve ağlaması gelmek sözlerinde de görülür. Hepsinde bedenin isteği dışarıdan gelmiş gibi anlatılır.
Özne abdesttir, kişi değil. Kişi yalnız iyelik ekiyle tamlayan olarak durur: abdesti gelmiş denir. Yapı bu yüzden durumu kişinin elinde olmayan bir şey gibi sunar ve sorumluluk ona yüklenmez.
Bu söz ihtiyacın doğduğunu, öteki ise giderildiğini bildirir. Biri başlangıcı, öteki sonucu anar. İkisi arka arkaya kurulabilir; önce abdesti gelir, sonra abdest bozulur. İki kalıp böylece aynı olayın iki ucunu tutar.