Anlamı
dinî kurallara titizlikle bağlı olmak.
Detaylı Açıklama
Abdestsiz yere basmamak, dinî kurallara titizlikle bağlı olmayı anlatır. Sözü edilen kişi abdestini hiç eksik etmez; bozulduğunda hemen yeniler, abdestsiz gezmemeye özen gösterir. Abdest namazın ön şartıdır; vakit girdiğinde hazır bulunmak isteyen kimse için gün boyu süren bir özen demektir. Kalıp bir kimseyi tanıtırken kurulur ve onun dindarlığını tek cümlede bildirir. Takdirle söylenebileceği gibi hafif bir şaşırmayla da söylenir; tonu söyleyenin tavrına bağlıdır. Yaşlılar, hocalar ve ibadetine düşkün kimseler anlatılırken duyulur. Kalıp çekimlenirken geçmiş zamana yatkındır: abdestsiz yere basmazdı denir, çünkü çoğu kez ardından konuşulan bir büyüğü anmak için kurulur. Söz doğrudan ibadet hayatına bağlıdır; ev düzeni ya da işteki titizlik için kurulmaz.
Örnek Cümleler
- Dedem abdestsiz yere basmazdı; sabah namazından sonra bile aynı özeni sürdürürdü.
- Hocanın abdestsiz yere basmadığını bilen köylüler ona büyük saygı duyardı.
- Komşu kadın dinî konularda abdestsiz yere basmaz biriydi, hiçbir vakti kaçırmazdı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Titizliği yapılmayan şey üzerinden anlattığı için. Abdestli yere basmak denseydi ölçü sıradan kalırdı; olumsuz kuruluş ise hiç ara verilmediğini duyurur. Olumsuzluk eki fiile gelir, abdestsiz sözcüğü ise kendi ekini baştan taşır.
Ayakta durmak, yaşamayı sürdürmek demektir; belli bir yere gitmek değil. Sözün ölçüsü bu yüzden çok geniştir: kişi gün boyu abdestsiz kalmaz. Fiil en sıradan hareketi seçtiği için titizlik de en uç noktasında gösterilmiş olur.
Vardır; kimse her adımında abdestli duramaz. Söz ölçüyü büyüterek titizliği gözle görülür kılar. Abartı kaldırılsaydı geriye düz bir bildirim kalırdı. Büyütme aynı zamanda sözün akılda kalmasını da sağlar.