Anlamı
yersiz, yararsız işlerle vakit öldürmek:
'Yazarlarımızın çoğu yalnızca kendi ürünlerinin ne amaçla üretildiğini sayıp dökerek bir anlamda abesle iştigal ediyorlar.' -T. Uyar.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, yersiz, yararsız ve sonuç doğurmayan işlerle vakit öldürmek anlamında kullanılır. Kişi görünüşte bir şeyle meşguldür, hatta kendini çok uğraşıyor gibi gösterebilir; fakat uğraştığı şeyin gerçek bir değeri, amacı veya faydası yoktur. Bu yüzden deyim hem boş işle oyalanmayı hem de emeği yanlış yere harcamayı eleştirir. Bazen işin kendisi anlamsızdır, bazen de zamanlama yanlıştır; sonuçta ortada üretken bir karşılık bulunmaz. Deyim özellikle laf kalabalığı yapan, asıl meseleyi bırakıp önemsiz ayrıntılarda dolanan ya da ciddi emek gerektiren yerde şekilcilikle uğraşan kişiler için kullanılır. Halk dilinde hafif alaycı ama net bir eleştiri taşır. İnsan bütün enerjisini faydasız yere akıtınca hem zamanı hem dikkati tükenir. Bu söz de tam olarak bu boş meşguliyet hâlini hedef alır. Her uğraş değerli değildir; değer, işe yararlılık ve yerindelikle oluşur. Abesle iştigal etmek, iş varmış gibi görünen ama gerçekte boşa dönen çabanın adıdır.
Örnek Cümleler
- Sınav haftası dururken masayı yeniden düzenleyip kalemleri boyadı; resmen abesle iştigal ediyordu.
- Toplantıda çözüm üretmek yerine eski tartışmaları deşip durması abesle iştigal etmekten başka şey değildi.
- Bozuk saati saatlerce kurcalayıp durdu; sonunda abesle iştigal ettiğini kendisi de kabul etti.
Kökeni ve Hikayesi
Arapça kökenli 'abes' sözcüğü anlamsız, boş; 'iştigal' ise uğraşma anlamına gelir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Yersiz, boş, gereksiz olanı karşılar; Arapçadan gelmiş bir sözcüktür. İştigal ise uğraşmak demektir. İki yabancı sözcük bir araya gelince kalıp ağır, resmî bir hava kazanır ve konuşmada bir ölçü sözü gibi durur.
İki adı tek bir yükleme bağlar; yardımcı fiil görevi görür. Abesle iştigal bölümü tek başına yüklem olamaz, etmek onu cümleye oturtur. Fiil bu yüzden anlamı değil, kuruluşu taşır ve başka bir sözcükle kolay kolay değiştirilmez.
Resmî ve kitabi durur; gündelik sohbette kurulduğunda araya bir ağırlık girer. Konuşan kişi böylece eleştirisini yumuşatmış olur, çünkü ağır sözcükler doğrudan azarlamaktan uzaklaştırır. Yerine boş işle uğraşmak denseydi ton sertleşirdi.