Anlamı
kişinin tek düşüncesi, yaşaması için gerekli olan şeyi elde etmektir.
Detaylı Açıklama
Açın gözü ekmek teknesinde olur atasözü, ihtiyaç içindeki insanın bütün dikkatini ve düşüncesini yaşamını sürdürebilmesi için gereken şeye, geçim kaynağına yönelttiğini anlatır. Buradaki ekmek teknesi, kişinin yaşamını sürdürebilmek için gereksindiği şeyi; ekmeğini, geçimini ve hayatta kalmasını sağlayacak temel kaynağı temsil eder. Aç olanın gözü oradadır; çünkü önce yaşamak, karın doyurmak ve ayakta kalmak gerekir. Atasözü bu nedenle romantik ideallerden çok, temel ihtiyaçların önceliğini vurgular. Yoksulluk içindeki biri soyut hedeflere değil, önce karnını doyuracak şeye bakar. Halk bilgeliği burada hayatın piramidini açıkça gösterir: temel ihtiyaçlar karşılanmadan daha yüksek beklentiler sağlıklı işlemez. Söylendiği yerde yargıdan çok gerçekçilik hissedilir. Aç olanı sadece “daha çok ister” diye değil, hayatta kalmaya odaklı biri olarak anlamaya çağırır. Bu nedenle atasözü, ihtiyaç ile düşünce arasındaki ilişkiyi güçlü ve somut bir sembol üzerinden anlatan kalıcı halk gözlemlerinden biridir.
Örnek Cümleler
- İşini kaybedince aklı fikri yeniden iş bulmaktaydı; açın gözü ekmek teknesinde olur.
- Karnını doyurma derdindeki adama sanat da siyaset de vız gelir; açın gözü ekmek teknesinde olur.
- Eli darda olan önce geçimini düşünür, gerisi sonra gelir; açın gözü ekmek teknesinde olur.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Geçim kaynağını karşılar; hamurun yoğrulduğu kabı değil. Sözcük bugün de iş ve kazanç anlamında kullanılır: ekmek teknesine el sürmek denir. Somut bir mutfak eşyası, geçimin adı hâline gelmiştir.
Dikkati ve düşünceyi karşılar; bakma organını değil. Gözü orada olmak, aklı orada olmak demektir. Organ adı kişinin bütün ilgisinin yerine geçmiştir; gözü yolda ve gözü dışarıda sözlerinde de aynı yol izlenir.
Dikkatin nerede toplandığını bildirir: teknede. Ek yönü değil, durağı gösterir; göz oraya gider ve orada kalır. Yönelme eki konsaydı bakışın hareketi anlatılır, sabitliği duyulmazdı. Söz bu sabitliği ölçü alır.