Anlamı
yoksul insanla ilgilenmek ancak ona yardım etmekle olur.
Detaylı Açıklama
Aç tokun gözüne bakmakla doymaz atasözü, yoksul ya da ihtiyaç içindeki bir insanın yalnızca ilgi, bakış veya boş teselliyle değil, gerçek yardımla rahatlayabileceğini anlatır. Tok olan kişinin varlığı ve rahatlığı, aç olanı doyurmaz; ihtiyaç ancak somut destekle giderilebilir. Atasözü bu nedenle merhametin lafta kalmamasını, yardımın fiile dönüşmesini öğütler. Yoksulun hâline bakmak, onu üzüntüyle seyretmek ya da acımasını dile getirmek tek başına yeterli değildir. Halk bilgeliği burada pratik faydayı vurgular. İhtiyacı olanın ihtiyacı, duygusal temasla değil, maddi veya somut destekle karşılanır. Söylendiği yerde hafif bir eleştiri de vardır; çünkü tok olan bazen sadece bakmakla görevini yaptığını sanabilir. Oysa açın midesi, başkasının dolu hâliyle dolmaz. Bu nedenle atasözü, sosyal dayanışmada gerçek katkının önemini güçlü biçimde anlatır. Merhamet ile eylem arasındaki farkı açık eden, toplumsal sorumluluk bilinci taşıyan yerleşik halk sözlerinden biridir.
Örnek Cümleler
- Sadece üzülmek yetmez, bir şey yapmak gerekir; aç tokun gözüne bakmakla doymaz.
- Kapıya gelen adama acıyarak baktı ama eli boş gönderdi; aç tokun gözüne bakmakla doymaz.
- Toplantıda yalnız temenni konuşuldu, kimse kese ağzını açmadı; aç tokun gözüne bakmakla doymaz.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Aracı bildirir; vasıta eki eylemi bir yol olarak sunar. Bakmak burada denenen ama işe yaramayan yöntemdir. Ek olmasaydı bakmak ile doymak arasındaki bağ kurulmaz, sözün itirazı da dayanaksız kalırdı.
Varlıklı kişinin doygun hâlini karşılar; göz burada bütünün yerine geçer. Ona bakmak, o rahatlığı seyretmek demektir. Bakış organı seçilmiştir, çünkü seyretmek edilgen kalır ve hiçbir şey değiştirmez.
Sonucu olumsuzla bildirir ve geniş zamandadır. Doymadı denseydi tek bir olay anlatılırdı; doymaz ise her seferinde aynı sonucun çıkacağını söyler. Kip böylece yargıyı kurala çevirir ve öğüdü dolaylı yoldan verir.