Anlamı
aç olan kimseden her türlü kötülük beklenebilir.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, açlığın insanı temel değerlerinden, sabrından ve ölçüsünden uzaklaştırabileceğini anlatır. Karnı aç olan kişi, içinde bulunduğu baskı nedeniyle beklenmedik davranışlar gösterebilir; bu yüzden açlık, hem bedensel hem ahlaki dengeyi zorlayan bir hâl olarak görülür. Günlük hayatta ihtiyaç içindeki insanlara karşı anlayış göstermek gerektiğini ve açlığın hafife alınamayacağını vurgulamak için kullanılır. Bu söz, yalnızca “kötülük beklenir” demekten ibaret değildir; aynı zamanda aç bırakmanın insanı zor duruma düşürmek olduğunu da hissettirir. Türkçede temel ihtiyaçların karşılanmamasının ne kadar ağır sonuçlar doğurabileceğini anlatan keskin atasözlerinden biridir. Özellikle insanın en temel gereksinimlerinden biri olan yiyeceğin eksikliğinin, davranış ve kararlar üzerindeki etkisini güçlü biçimde ortaya koyar.
Örnek Cümleler
- Önce insanın karnını doyur, sonra doğruyu anlat; açın imanı olmaz.
- Aç bırakılan kişiden sabır beklemek zordur; açın imanı olmaz, gözü döner.
- Ekmek kuyruğunda itişme çıkınca mahalleden kimse şaşırmadı; açın imanı olmaz.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Kişiyi tutan değerleri, ölçüyü karşılar; yalnız inancı değil. Açın imanı olmaz demek, onu tutacak bir şey kalmaz demektir. Sözcük dinî alandan alınıp ahlaki sınırın adı hâline getirilmiştir.
Kimi yerdiğini açıkça söylemez; yalnız bir tehlikeyi haber verir. Söyleyen kişi aç kalanı da suçlayabilir, onu aç bırakanı da; hangisi olduğunu cümlenin gerisi ve söyleyenin tavrı belli eder. Kalıbın kendisi bu ayrımı yapmaz, sonucu bildirmekle yetinir.
O söz emeğin karşılığını ister, bu söz bir tehlikeyi haber verir. Birinde verim, ötekinde ölçü konuşulur. İkisi de açlığı ciddiye alır; ayrım, açın ne yapacağına mı yoksa ne yapamayacağına mı bakıldığındadır.