Anlamı
çok uğraşmasına karşın bir işi yapamamak:
'Kitaplar Taptuk'u anlatmaktan âciz kalır.' -A. Kabaklı.
Detaylı Açıklama
Aciz kalmak deyimi, bir işi yapmak için çabalansa da sonuca ulaşılamaması, gücün ya da imkânın yetmemesi anlamında kullanılır. Bu ifade yalnızca fiziksel yetersizliği değil; zihinsel, duygusal ya da anlatımsal sınırları da kapsar. Kimi zaman bir sorunu çözmeye yetmezsiniz, kimi zaman bir güzelliği, büyüklüğü ya da derinliği anlatmaya kelimeleriniz yetmez; işte böyle durumlarda “aciz kalmak” denir. Deyim, insanın sınırlılığını kabul eden bir ton taşır. Her şeye gücü yetmeyen, bazen kapasitesinin sonuna gelen insan hâlini sade ama etkili biçimde anlatır. Bu yüzden edebî metinlerde, düşünsel yazılarda ve gündelik konuşmada geniş kullanım alanına sahiptir. Yetersizlik hissiyle birlikte samimiyet de taşır; çünkü kişi burada kibirli değildir, ulaşamadığını dürüstçe kabul eder. İnsanın hem güçsüzlüğünü hem de uğraşmış olmasına rağmen sonuca varamamasını ifade eden yerleşik ve güçlü bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Doktorlar bu hastalık karşısında âciz kaldı, yeni bir tedavi yöntemi arayışına girdiler.
- O kadar çok soru sordular ki öğretmen cevap vermekte âciz kaldı.
- Çocuğunun gözyaşları karşısında âciz kaldım, ne diyeceğimi bilemedim.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır; düşünce, anlatım, duygu ve çözüm üretme gibi alanlarda da kişinin yetersiz kalmasını ifade edebilir.
Bir güzelliği anlatamama, zor bir meseleyi çözememe ya da elinden geleni yapsa da bir sonuca ulaşamama durumlarında sık kullanılır.
Çünkü sadece başarısızlığı değil, uğraşılmış olmasına rağmen sınırla karşılaşmayı ve bunu samimiyetle kabul etmeyi anlatır.