Anlamı
bir sır en yakın dosta bile söylenmemelidir.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, en yakın dosta bile sır açmanın risk taşıdığını ve bir sırrın tek kişinin elinde kalmasının zor olduğunu anlatır. Dostun dostu vardır; yani güven halkası genişledikçe sır da büyüyen bir daire içinde dolaşma ihtimali kazanır. Halk bilgeliği burada insan ilişkilerinin doğal akışını göz önünde bulundurur. Bir bilgi bir kişiden çıkınca artık yalnız ona ait olmaktan uzaklaşır. İnsan sır verdiği kişiye güvenebilir; ama o kişinin de başka bağları, başka zaafları ve başka yakınlıkları vardır. Bu atasözü dostluğu küçümsemez, fakat sırrın doğası gereği kolay taşınmayacağını hatırlatır. Özellikle özel meseleler, mahrem bilgiler ve başa dert açabilecek sözler konusunda temkin öğüdü verir. Söz, dil tutmanın ne kadar zor bir erdem olduğunu da ima eder. Sırrın güvenliği, onu paylaşmamakla başlar. Aksi hâlde dostluk zinciri içinde bir halkadan diğerine akabilir. Halk dili bu riski çok açık ve unutulmaz bir mantıkla kurmuştur.
Örnek Cümleler
- Ne kadar yakın olursa olsun açma sırrını dostuna, dostunun dostu vardır o da söyler dostuna.
- Özel meseleyi en yakın arkadaşına anlattı, bir hafta sonra bütün mahalle biliyordu; açma sırrını dostuna, dostunun dostu vardır o da söyler dostuna.
- Bir kere ağızdan çıktı mı yayılır; açma sırrını dostuna, dostunun dostu vardır o da söyler dostuna.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Devrik kurulmuştur; yüklem başta, nesne arkasındadır. Açma sırrını denir, sırrını açma değil. Bu diziliş uyarıyı öne atar. Sondaki dostuna sözcüğü de baştakiyle seslendiği için söz kendi içinde uyaklanmış olur.
Sır önce dosta, sonra dostun dostuna geçer; her halka bir öncekine güvendiği için açılır. Söz bu yüzden tek bir ihaneti değil, halkadan halkaya süren bir yayılmayı anlatır. Zincirin nerede duracağı da bilinemez.
Yargıyı doğrudan dinleyene yöneltir; açma denir, açılmaz değil. Olumsuz emir burada bir yasak değil, bir öğüt olarak duyulur. Atasözü böylece uzaktan kural bildirmek yerine karşısındakiyle konuşur gibi kurulur.