Anlamı
1) adlandırmak:
'Çadırlarının başından ayrılmayan inatçı grevcilere öteki işçiler, çadır tutan diye ad taktı.' -L. Tekin. 2) alay etmek veya övmek amacıyla lakap takmak.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, birine isim vermek ya da daha yaygın biçimde lakap takmak anlamında kullanılır. Günlük dilde çoğu zaman kişinin belirgin bir özelliğine, davranışına, görünüşüne ya da yaşadığı bir olaya bakılarak ona ikinci bir ad yakıştırılması kastedilir. Bu lakap kimi zaman sevgi ve şaka amacı taşır, kimi zaman ise alaycı ve incitici olabilir. Bu yüzden deyimin tonu bağlama göre değişir. Çocukluk arkadaşlıklarında, mahalle hayatında ya da yakın çevre ilişkilerinde çok sık karşılaşılan bir kullanımdır. Ad takmak, kişiyi akılda kolay kalan bir nitelikle ilişkilendirir. Ancak bu ilişkilendirme bazen hoş karşılanmaz; kişi kendisine yapıştırılan lakaptan rahatsız olabilir. Deyim bu yüzden sadece dil oyununu değil, sosyal güç ilişkilerini de düşündürür. Söylendiğinde, ismin ötesinde bir etiketleme yapıldığı anlaşılır. Bazen gülümsetir, bazen kırar; ama her durumda kişinin çevresi içindeki algısını etkiler.
Örnek Cümleler
- Çocuklar oyun arkadaşlarına bir gün içinde birbirinden tuhaf adlar takmışlar.
- Sınıfın en uzunu olduğu için arkadaşları ona hemen 'Sırık' diye ad taktı.
- Huysuzluğuyla bilinen komşuya mahalleli çoktan iğneleyici bir ad takmış, öyle çağırıyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Adı sonradan iliştirilen bir şey gibi gösterir. Takılan nesne çıkarılabilir; kişinin asıl adının yerini de almaz, yanına eklenir. Fiil bu yüzden adlandırmayı kalıcı bir işlem değil, dışarıdan yapılan bir yakıştırma gibi duyurur.
Çevre takar: arkadaşlar, komşular, iş yerindeki kimseler. Kişi kendisine ad takamaz, olsa olsa takılanı benimser. Kalıpta bu yüzden adı yakıştıran bir dışarısı bulunur ve ad hep o dışarıdan gelir.
Göze çarpan bir yana bakılarak seçilir: boy, huy, konuşma biçimi ya da bir kez yaşanmış bir olay. Şaka niyetiyle de takılabilir, incitmek için de; hangisi olduğunu takanın tavrı belli eder.