Anlamı
1) adlandırmak:
'Çadırlarının başından ayrılmayan inatçı grevcilere öteki işçiler, çadır tutan diye ad taktı.' -L. Tekin. 2) alay etmek veya övmek amacıyla lakap takmak.
Detaylı Açıklama
Ad takmak iki anlamda kullanılır. Birincisi adlandırmaktır: bir yere, bir şeye ya da bir topluluğa ad verilir. Sözlüğün tanığında öteki işçiler, çadırlarının başından ayrılmayan grevcilere çadır tutan diye ad takar. İkinci anlam lakap takmaktır; sözlük bunun alay etmek ya da övmek amacıyla yapıldığını söyler. Alay için takılan ad kişiyi küçük düşürebilir, kırabilir; övmek için takılan ad ise bir beğeniyi, bir hayranlığı dile getirir. Hangisinin kastedildiğini cümledeki bağlam ve takılan adın kendisi belli eder. Takılan ad diye ile de verilebilir: Gelin Yolu diye, Çelik Eldiven diye ad takmak. Söz bir köyün, bir okulun, bir iş yerinin ya da bir taraftar topluluğunun dilinde geçebilir.
Örnek Cümleler
- Köylüler, dere kenarından geçen yeni yola düğün alayları oradan geçtiği için 'Gelin Yolu' diye ad taktı.
- Her maçta kaleyi geçilmez kılan genç kaleciye taraftarlar hayranlıkla 'Çelik Eldiven' diye ad taktı.
- Huysuzluğuyla bilinen komşuya mahalleli çoktan iğneleyici bir ad takmış, öyle çağırıyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Takılmaz. Birinci anlamda bir yere, bir yola, bir nesneye ya da bir topluluğa da ad takılabilir; köylülerin yeni yola Gelin Yolu demesi buna örnektir. Lakap anlamı ise bir insanı hedef alır: alay da övgü de bir kişiye yönelir.
Sözlük bunu sınırlamaz. Tanıkta grevcilere adı öteki işçiler takar; örneklerde yola köylüler, kaleciye taraftarlar, huysuz komşuya mahalleli ad takar. Adı takan bir kişi de olabilir, bir topluluk da; kalıp yalnız adlandırmayı ya da lakabı bildirir.
Sözlük bunu belirtmez; örneklerde ad bir olaya, bir beceriye ya da bir huya bakılarak seçilir. Yola düğün alaylarının geçişinden, kaleciye maçlardaki başarısından, komşuya huysuzluğundan ad takılır. Lakap övmek için de takılabilir, alay etmek için de.