Anlamı
anlayışlı olan kimse için bir şeyin bir kez söylenmesi yeterli olur.
Detaylı Açıklama
Adam olana bir söz yeter atasözü, anlayışlı, olgun, akıllı ve terbiyeli kimselerin uzun uzun uyarılmaya ihtiyaç duymadan tek bir işaretten ya da kısa bir uyarıdan gerekli dersi çıkarabileceğini anlatır. Bu sözde hem övgü hem de dolaylı eleştiri vardır. Övgü, sözü kısa yoldan anlayan kişiye yöneliktir; eleştiri ise aynı şeyi defalarca anlatmak zorunda bırakan kişilere dolaylı olarak yapılır. Atasözü, zekânın yanında görgü, dikkat ve muhakeme becerisini de önemser. İnsan eğer olgunsa, söylenenin arkasındaki niyeti, uyarıyı ya da işareti hemen kavrar. Günlük hayatta çocuk yetiştirmeden iş ilişkilerine kadar birçok alanda kullanılır. Bazen doğrudan öğüt vermek için, bazen de fazla açıklama gerektirmeyen bir durumda karşı tarafın anlayışına güvenildiğini göstermek için söylenir. Sözün gücü, aklı ve terbiyeyi tek ölçüde buluşturmasındadır. Anlayanla anlamayana bir tutulamayacağını kısa, net ve unutulmaz biçimde ifade eden köklü atasözlerinden biridir.
Örnek Cümleler
- Müdür geç kalmaması için bir kez uyardı, ertesi sabah kapıda bekliyordu; adam olana bir söz yeter.
- Uyarıyı tekrarlamaya gerek kalmadı; çırak ilk seferde anladı, adam olana bir söz yeter.
- Çocuğa odasını toplamasını bir kez söyledi, akşam her şey yerli yerindeydi; adam olana bir söz yeter.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Uyarının tekrarına gerek kalmamasını vurgular; ölçü burada sözün sayısıdır. Bir kez söylenmesi yeterliyse kişi anlayışlı sayılır, değilse atasözü onu kapsam dışında bırakır. Vurgu anlatanın çabasında değil, karşı tarafın kavrayışında toplanır.
Söyleneni çabuk kavrayan, işaretten anlayan ve uyarının tekrarını gerektirmeyen kimselere yönelik bir övgüdür. Burada övülen yalnız zekâ değil; görgü, dikkat ve karşısındakinin niyetini sezme becerisidir.
Evet. Atasözü kimseyi adıyla anmaz, ama 'adam olan' denince dışarıda kalan da belirmiş olur. Sitem bu dışarıda kalışla kurulur; söz çoğu kez tam o kişinin duyacağı bir ortamda söylenir.