Anlamı
anlayışlı kimseleri en küçük bir söz bile etkiler oysa anlayışsız kimselere ne söylense yararsızdır.
Detaylı Açıklama
Anlayana sivrisinek saz, anlamayana davul zurna az atasözü, anlayışlı kimseleri en küçük bir sözün bile etkilediğini, anlayışsız kimselere ise ne söylense yararı olmadığını anlatır. Sözde iki uç yan yana konur: bir yanda sivrisineğin sesi kadar küçük bir uyarı, öbür yanda davul zurna kadar büyük bir gürültü. Anlayan için birincisi yeter, anlamayan için ikincisi bile azdır. Kalıp öğüt verirken, ders anlatırken ve aynı şeyi tekrar tekrar söylemekten yorulan kişilerin ağzında duyulur. İçinde hafif bir sitem vardır: karşı taraf anlamıyorsa kusur anlatanda değil dinleyende görülür. Anlayan kişi için uzun uzun anlatmaya gerek kalmaz; bir ima yeter. Kalıbın iki yarısı da müzik aletiyle kurulmuştur; küçük bir ses ile büyük bir gürültü arasındaki fark böylece kulakla ölçülür hâle gelir.
Örnek Cümleler
- Bir kez ima ettim, hemen toparlandı; anlayana sivrisinek saz, anlamayana davul zurna az.
- Adama kırk kez anlattık, yine aynı hatayı yaptı; anlayana sivrisinek saz, anlamayana davul zurna az.
- Bir öğrenci tek bakışta kavradı, öteki hiç anlamadı; anlayana sivrisinek saz, anlamayana davul zurna az.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
İki yarı da fiilsiz kurulmuştur: anlayana saz, anlamayana az denir; yargı ad cümlesiyle verilir. Yönelme eki iki tarafı karşı karşıya koyar. Eksiltili yapı sözü kısaltır ve ezberlenmesini kolaylaştırır; saz ile az arasındaki uyak da buna yardım eder.
Anlamayana sitem edilir. Söz, anlatanın çabasını değil dinleyenin kavrayışını ölçü alır; bu yüzden defalarca anlatıp bir türlü sonuç alamayan kişinin ağzında yorgunluk ve sitem yüklü bir cümle olarak duyulur.
Sivrisineğin ince vızıltısı bir saz ezgisi yerine konur. En küçük ses bile anlayan için bir ezgi değeri taşır; söz, işaretin küçüklüğünü bu şaşırtıcı benzetmeyle anlatır ve davul zurnanın gürültüsüyle bir karşıtlık kurar.