Anlamı
baştan aşağı, tamamen, tamamıyla, bütünüyle: Evini a'dan z'ye değiştirdi.
Detaylı Açıklama
A'dan z'ye, bir şeyin baştan sona, eksiksiz, tamamen ve bütün ayrıntılarıyla ele alındığını ya da değiştirildiğini anlatan yerleşik bir deyimdir. Alfabenin ilk ve son harfi üzerinden kurulduğu için, arada kalan her şeyi kapsama düşüncesi çok net biçimde hissedilir. Bu yüzden söz yalnızca kapsam genişliğini değil, eksiksizlik iddiasını da taşır. Bir ev a'dan z'ye yenilenebilir, bir plan a'dan z'ye hazırlanabilir, bir konu a'dan z'ye anlatılabilir. Deyim hem maddi hem zihinsel süreçler için kullanılabilir. Günlük dilde oldukça yaygındır, çünkü dinleyene bir işin yarım değil tam yapıldığı duygusunu kısa yoldan verir. İçinde düzen, bütünlük ve kapsamlılık fikri vardır. Halk dilinin harfleri somut sınır işaretleri gibi kullanması, bu ifadeyi daha da akılda kalıcı yapar. A ile Z arasında kalan her şeyin dâhil edilmesi, anlatım gücünü artırır. Bu nedenle deyim, parça parça değil bütünsel yaklaşımı vurgulayan her durumda oldukça kullanışlıdır.
Örnek Cümleler
- Evi a'dan z'ye yeniledik; boyasından mutfağına kadar hiçbir yeri eski kalmadı.
- Hocamız konuyu a'dan z'ye anlattı, tek bir başlık bile atlamadı.
- Projeyi a'dan z'ye baştan yazmak zorunda kaldık, eski plandan hiçbir şey kalmadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tamlık duygusunu verir; söz bir işin hiçbir parçasının dışarıda kalmadığını öne sürer. Bu bir betimleme değil, bir iddiadır: konuşan kapsamı kendisi garanti eder. Bu yüzden abartıya da açıktır, denetlenmesi de kolaydır.
Hayır. Anlatım, planlama, inceleme ya da temizlik gibi baştan sona yürütülen her iş için söylenebilir. Bir evin yenilenmesi kadar bir konunun anlatılması için de rahatlıkla kullanılır.
Çünkü ilk ve son harf birlikte söylendiğinde, aradaki bütün kademelerin de kapsandığı güçlü bir bütünlük duygusu oluşur. Alfabe herkesin bildiği bir sıra olduğu için benzetme hemen anlaşılır.