Anlamı
parasız pulsuz, perişan, zavallı.
Detaylı Açıklama
Âdembaba gibi, parasız pulsuz, perişan, zavallı ve çoğu zaman kimsesiz görünümlü kimseler için kullanılan halk dili benzetmelerinden biridir. Bu söz yalnızca maddi yoksunluğu değil, üst başın dağınıklığını, çaresizliği ve hayata tutunmakta zorlanan görünümü de birlikte taşır. Bir kişiye âdembaba gibi denildiğinde, onun eli boş, gücü kırılmış ve biraz da sahipsiz bir hâlde olduğu hissedilir. Deyim çoğu zaman acıma ile alayın sınırında durur; bu yüzden tonda dikkat önemlidir. Halk dilinde yoksulluğu sadece para eksikliğiyle değil, insanın görünüşüne ve duruşuna sinmiş hâlle birlikte anlatmak yaygındır. Bu deyim de bu geleneğin parçasıdır. Kişi düzgün giyinmiyordur, bakımsız ya da bitkin görünüyordur ve çevre onun bu perişanlığını tek bir kalıpla ifade eder. İçinde toplumsal yargı da bulunur; çünkü düzenli ve güçlü görünemeyen kişi kolayca küçümsenebilir. Bu nedenle deyim, yoksulluğun yalnızca ekonomik değil, sosyal görünürlüğünü de anlatır. Sert ama etkili bir halk ifadesidir.
Örnek Cümleler
- Kapıya gelen adamın hâli âdembaba gibiydi, içeri alıp bir çorba verdiler.
- Aylarca işsiz kalınca üstü başı döküldü, âdembaba gibi dolaşmaya başladı.
- Sel evini alıp götürünce koca aile bir gecede âdembaba gibi ortada kaldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Parasızlığın, bakımsızlığın ve sahipsizliğin bir arada göründüğü, insanın hem elini hem umudunu boş bırakan bir perişanlığı anlatır. Yoksulluk burada yalnız cepte değil, görünüşte de okunur.
Hayır. Cepteki eksiklik kadar bunun üst başa, duruşa ve yüz ifadesine yansımış hâli de kastedilir. Halk dili yoksulluğu çoğu zaman böyle görünür yanıyla, tek bir benzetmeyle anlatır.
Çünkü söz acımayla alay arasında ince bir çizgide durur; yanlış tonla söylenirse zor durumdaki kişiyi incitir. İçinde düzgün görünemeyeni küçümseyen bir toplumsal yargı da bulunabilir.