Anlamı
yoksulluk insanı öldürmez ama türlü türlü üzüntü ve sıkıntı içinde yıpratır.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, yoksulluğun ve mahrumiyetin insanı hemen öldürmese de bedenen ve ruhen yıprattığını anlatır. Aç insan ölmez ama gözü kararır; susuz insan ölmez ama benzi solar. Yani temel ihtiyaç eksikliği, yaşamı sürdürmeyi tamamen bitirmese bile insanı güçten düşürür, neşesini alır ve hâlini bozar. Halk bilgeliği burada yokluğun yavaş ve içten içe kemiren etkisini gösterir. Büyük felaketler kadar, uzun süren eksiklikler de insanı tüketebilir. Açlık ve susuzluk örneği, genel olarak yoksulluğun ve sıkıntının insan üzerindeki yıpratıcı baskısını temsil eder. Bu atasözü özellikle “ölmedi ya” diyerek darlığı küçümseyen bakışa karşı ince bir cevaptır. Evet, insan hayatta kalabilir; ama kalması, iyi durumda olduğu anlamına gelmez. Zor şartlar bedeni soldurur, zihni daraltır ve insanın içini yorar. Bu söz, mahrumiyetin görünmeyen yaralarını hatırlatır. Yoksulluk sadece ölümle değil, yıpranma ile de ölçülmelidir.
Örnek Cümleler
- Geçim sıkıntısı bitmedi, aç ölmez gözü kararır, susuz ölmez benzi sararır hâli vardı.
- Çocuklar ayakta duruyordu ama benizleri solmuştu; aç ölmez gözü kararır, susuz ölmez benzi sararır.
- Kıtlık yılını atlattılar, yıllarca da kendilerine gelemediler; aç ölmez gözü kararır, susuz ölmez benzi sararır.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Dört parçadan: iki olumsuz yüklem, iki de sonuç. Her yarıda önce ölmez denir, hemen ardından bedende görülen belirti sıralanır. Kararır ile sararır sesçe eşlenip uyağı kurar; dört parça iki ikili hâlinde dizilmiştir.
Bir itirazı baştan karşılar. Ölmedi ya diyen bakışa önce hak verir, sonra ardından geleni sıralar. Olumsuz yüklem böylece kabul ile itirazı aynı sözcükte toplar; kaldırılsaydı söz yalnız belirtileri sayar, yargısını kurmazdı.
İkisi de dışarıdan görülen yerlerdir. Açlık ile susuzluk içeride olur, ama izleri yüzde okunur; söz bu yüzden bakılan yeri anar. Karın ya da mide denseydi belirti görünmez kalır, yıpranma da kanıtsız olurdu.