Anlamı
'hoşgörünüze güvenerek' anlamında kullanılan bir nezaket sözü:
'Affınıza sığınarak malumatınızı da madamdan aldım.' -A. Ümit.
Detaylı Açıklama
Bu söz, 'hoşgörünüze güvenerek' anlamında kullanılan, kibar ve ölçülü bir nezaket ifadesidir. Günlük dilde çok sık duyulmasa da yazılı anlatımda, resmî konuşmalarda ve saygılı hitap gerektiren durumlarda yaşamaya devam eder. Kişi, söyleyeceği şeyin doğrudan ya da rahatsız edici olabileceğini sezdiğinde, sözünün sertliğini azaltmak için bu kalıba başvurur. Böylece karşı taraftan peşinen anlayış istemiş olur. Buradaki amaç yalnız izin almak değil, aynı zamanda nezaket sınırını korumaktır. Deyim bu yüzden özür, açıklama ve ön yumuşatma işlevlerini bir arada taşır. Söylendiğinde, konuşanın sözünü dikkatle seçtiği anlaşılır. Bu da ona eski ama zarif bir ton kazandırır. İnsan bazen doğruyu söylerken bile bunu nasıl söylediğine dikkat eder; 'affınıza sığınarak' tam da bu ince dengeyi kuran ifadelerden biridir. Kısa ama görgü dolu bir hazırlık cümlesi gibi çalışır.
Örnek Cümleler
- Affınıza sığınarak sözünüzü keseceğim, burada küçük bir noktayı düzeltmek istiyorum dedi.
- Konuşmasına affınıza sığınarak diye başladı, sonra eleştirisini açık açık söyledi.
- Affınıza sığınarak bugün erken ayrılmak zorundayım, diyerek salondan sessizce çıktı.
Kökeni ve Hikayesi
'Af' sözcüğü Arapça ʿafv biçiminden gelir; bağışlama ve hoşgörü anlamı taşıdığı için nezaket kalıplarında sıkça kullanılır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Söylenecek sözün rahatsız edebileceğini bilen kişi, konuşmaya başlamadan önce peşinen hoşgörü ister. Sözlükte hoşgörünüze güvenerek karşılığıyla verilir; gerçek bir af talebi değil, kalıplaşmış bir nezaket ifadesidir.
Neredeyse her zaman başta gelir; asıl söz söylenmeden önce zemin hazırlar. Sonraya bırakıldığında işlevini yitirir, çünkü kalıp özür dilemeyi değil önceden anlayış istemeyi üstlenir; bu yüzden konuşmanın girişinde kalıplaşmış bir yer tutar.
Söylenecek sözü yumuşatmaktır. Konuşan, rahatsız edebileceğini bildiği şeyi söylemeden önce hoşgörü ister. Kalıp karşı tarafın onayını almaz, itiraz hakkını da ortadan kaldırmaz; yalnız sözün sert düşmesini önlemeye çalışır.