Anlamı
1) 'bunu söylemek size karşı saygısızlık olacak ancak söylemek zorundayım' anlamında özür dilemek için kullanılan bir söz:
'Ayıptır söylemesi, muzundan dalağına kadar ne bulurlarsa yedirdiler.' -A. Ümit. 2) 'övünmek gibi olmasın ama' anlamında kullanılan bir söz: Ayıptır söylemesi, akşam kuzu dolması yedik.
Detaylı Açıklama
Bu söz, ya karşı tarafa kaba kaçabilecek bir şeyi söylemeden önce özür niyetine ya da kişinin kendi durumunu biraz övünerek anlatmadan önce mahcubiyet perdesi çekmek amacıyla kullanılır. Yanı hem nezaket hem de sözün doğurabileceği etkiyi yumuşatma işlevi vardır. Konuşan kişi, söyleyeceği şeyi doğrudan pat diye söylemek yerine önce bu kalıpla dinleyiciyi hazırlar. Bazen gerçek anlamda saygı gereği kullanılır; bazen de hafif bir tevazu gösterisiyle övünmeye giriş yapılır. Günlük dilde çok işlevsel ve tanıdık bir geçiş kalıbıdır. İçinde hem incelik hem de sosyal dengeyi koruma kaygısı bulunur. Söylenecek şeyin ayıp olabileceğini peşinen anarak, aslında söyleme hakkı için küçük bir alan açılır. Bu nedenle cümlenin tonunu yumuşatan kültürel bir tampon görevi görür.
Örnek Cümleler
- Ayıptır söylemesi, bu işin inceliklerini biraz bilirim.
- Ayıptır söylemesi, dün akşam çok güzel ağırladılar.
- Size karşı ayıptır söylemesi ama bu yöntem pek doğru değil.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Söylenecek şeyin etkisini yumuşatmak, nezaket göstermek veya hafif övünmeyi mahcubiyet perdesiyle sunmak amacıyla kullanılır. Günlük dilde çok işlevsel ve tanıdık bir geçiş kalıbıdır.
Hayır, bazen samimi özür niteliği taşır; bazen de kültürel bir giriş kalıbı olarak kullanılır. Yanı hem nezaket hem de sözün doğurabileceği etkiyi yumuşatma işlevi vardır.
Dinleyiciyi hazırlanmış hissettirir, cümlenin sertliğini azaltır ve sosyal inceliği koruyan bir geçiş sağlar. Bu söz, ya karşı tarafa kaba kaçabilecek bir şeyi söylemeden önce özür niyetine ya da kişinin kendi durumunu biraz övünerek anlatmadan önce mahcubiyet perdesi çekmek amacıyla kullanılır.