Anlamı
1) kilise birliğinden çıkarmak:
'Aforoz edilmiş, kiliseden kovulmuş.' -N. F. Kısakürek. 2) mec. darılıp biriyle konuşmamak, ilgiyi kesip kendinden uzaklaştırmak, toplum dışılamak:
'Siz kendi milletiniz için bunun yarısını söyleyin, milletin çoğunluğu sizi hemen aforoz eder.' -H. Taner.
Detaylı Açıklama
Aforoz etmek deyimi, asıl anlamında bir kişiyi kilise birliğinden çıkarmak demek olsa da günlük Türkçede daha çok mecaz anlamıyla, birini dışlamak, konuşmamak, ilgiyi kesmek ya da toplumsal çevreden soyutlamak anlamında kullanılır. Deyimin gücü, sıradan bir küslüğün ötesinde, kişinin ait olduğu çevreden sert biçimde dışarı itilmesini anlatmasından gelir. Bir insanın düşüncesi, davranışı ya da kimliği nedeniyle bulunduğu topluluk tarafından reddedilmesi bu ifadeyle güçlü biçimde aktarılır. Günlük dilde aile içi kopuşlardan sosyal çevre baskısına, siyasetten kültürel dışlamaya kadar çok geniş bir kullanım alanı vardır. Asıl kökeni dinî ve kurumsal olsa da, bugünkü mecazlı kullanımı sosyal ilişkilerdeki sert kopuşu görünür kılar. Söz, kabul ile dışlanma arasındaki sınırın ne kadar keskin olabileceğini gösterir. Toplumun kimi zaman farklı olana ne kadar hızlı mesafe koyabildiğini anlatan sert, ağır ve etkili bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Fikrini söyledi diye onu neredeyse aforoz ettiler.
- Grubu terk edince onu adeta aforoz ettiler, artık kimse selam bile vermiyordu.
- Gruba uymayan arkadaşı neredeyse aforoz ettiler, bir daha aramadılar.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Dinî kökeni, bir kişiyi kilise birliği dışına çıkarma ve cemaatten uzaklaştırma uygulamasına dayanır. Asıl kökeni dinî ve kurumsal olsa da, bugünkü mecazlı kullanımı sosyal ilişkilerdeki sert kopuşu görünür kılar.
Günümüzde daha çok birini dışlamak, konuşmamak, çevreden uzaklaştırmak veya toplum dışına itmek anlamıyla kullanılır. Günlük dilde aile içi kopuşlardan sosyal çevre baskısına, siyasetten kültürel dışlamaya kadar çok geniş bir kullanım alanı vardır.
Çünkü yalnız uzaklaşmayı değil, ait olunan çevreden ağır ve kesin bir kopuşu anlatır. Deyimin gücü, sıradan bir küslüğün ötesinde, kişinin ait olduğu çevreden sert biçimde dışarı itilmesini anlatmasından gelir.