Anlamı
ayılmak, kendine gelmek.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir süre dalgın, uyuşuk ya da farkında olmadan sürdürdüğü hâlden çıkıp ayılmak, kendine gelmek ve durumu kavramaya başlamak anlamında kullanılır. Günlük dilde bir kişinin bir anda uyanması, meseleyi sonradan anlaması ya da şaşkınlıktan sonra toparlanması için söylenebilir. Buradaki anlatım gerçek afyonla ilgili olmaktan çok mecazlıdır. Kişi sanki sersemlemiş bir durumdadır; sonra bir şey olur ve zihni açılır. Bu yüzden deyim bazen fiziksel uyanmayı, bazen zihinsel fark edişi anlatır. Söylendiğinde, önceki dağınıklık ile sonraki toparlanma arasındaki ani geçiş hissedilir. Deyim canlı ve hafif alaycı bir tını da taşıyabilir. Özellikle geç fark eden ya da olan bitene sonradan uyanan kişiler için çok uygun bir ifadedir. Kısa ama etkili biçimde, uyuşukluktan bilinçliliğe geçişi resmeder.
Örnek Cümleler
- Öğleye kadar dalgın dolaştı, ikinci kahveyi içtikten sonra ancak afyonu patladı.
- Meseleyi günler sonra anladı; afyonu patlayınca hemen özür dilemeye koştu.
- Sabahları geç açılır, ancak saat dokuzu geçtikten sonra yavaş yavaş afyonu patlar.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tam olarak değildir; uyanmak uykudan çıkmaktır, afyonu patlamak ise dalgınlıktan sıyrılıp kendine gelmeyi ve durumu kavramayı bildirir. Kişi uyanık olduğu hâlde de afyonu patlayabilir. Bu yüzden iki söz her zaman birbirinin yerini tutmaz.
Hayır; zihinsel fark ediş için de söylenir. Bir olayı sonradan çözen, uzun süre farkında olmayıp birden kavrayan kişi için de bu kalıp rahatlıkla kullanılır. Geç kavrama hâli bu kullanımın tam merkezindedir.
Hafif alaycı ama sevecen bir ton taşır. Söyleyen çoğu zaman kişinin geç kalmış farkındalığına takılır; sert bir eleştiriden çok gülümseten bir sataşma gibi duyulur. Genellikle yakın çevre arasında, kırmadan söylenir.