Anlamı
sözü geçer bir adam olmak istersen herkese yardımda bulunacaksın, yiğit adam olmak için de savaşta da barışta da vurucu, kırıcı olacaksın.
Detaylı Açıklama
Ağalık vermekle, yiğitlik vurmakla atasözü, iki ayrı sıfatın nasıl kazanıldığını açıkça bildirir. Kaynaktaki karşılığa göre sözü geçer bir adam olmak isteyen herkese yardımda bulunacak; yiğit sayılmak isteyen ise savaşta da barışta da vurucu, kırıcı olacaktır. Yani ağalık verme yoluyla, yiğitlik vurma yoluyla elde edilir; sıfatın karşılığı somut bir davranıştır. Söz, eski toplum düzeninin iki ayrı itibar ölçüsünü yan yana koyar: biri cömertlikle, öbürü güç göstermekle ölçülür. Yiğitlikle ilgili bölüm bugünün ölçüleriyle sert görünür; sözün söylendiği dönemin değer ölçüleriyle okunması gerekir. Atasözü bu yönüyle unvanın kendiliğinden gelmediğini, karşılığının ödenmesi gerektiğini söyler. Kaynağın herkese demesi de dikkat çekicidir; yardım seçilmiş kişilere değil, ayrım gözetilmeden yapılmalıdır. Ağalık böylece bir mal sıfatı değil, bir davranış sıfatı hâline gelir; kişinin kesesi değil, kesesini açma biçimi ölçülür.
Örnek Cümleler
- Unvanı almakla yetindi, kimseye bir çuval un bile dağıtmadı; ağalık vermekle, yiğitlik vurmakla.
- Bağış listesinde adı yoktu ama kavgada en önde durdu; ağalık vermekle, yiğitlik vurmakla.
- Köyün ağası kışlık odunu herkese dağıttı, adı o günden sonra hep hayırla anıldı; ağalık vermekle, yiğitlik vurmakla.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Bir sıfatın karşılığının ödenip ödenmediğini ölçer. Kaynağa göre ağalık herkese yardımda bulunmakla, yiğitlik ise savaşta da barışta da vurucu olmakla kazanılır; sıfat ancak davranışla doğrulanır.
Çünkü ağa sayılmanın koşulu kaynağa göre doğrudan yardımda bulunmaktır. Malı olan değil, malını paylaşan ağa sayılır; kişinin sözünün geçmesi de bu vermeye bağlanmıştır. Kese açılmadıkça ağalık yalnız addan ibaret kalır.
Kaynak yiğitliği savaşta da barışta da vurucu, kırıcı olmaya bağlar; söz eski savaşçı düzenin ölçüsünü taşır. Bugünkü değerlerle bakıldığında bu ölçü tartışmalıdır, tarihsel bağlamıyla okunmalıdır.