Anlamı
bir afeti önlemek için işveren malını, işçi de canını feda eder.
Detaylı Açıklama
Ağanın malı çıkar, uşağın canı atasözü, bir afeti, zararı veya riski önleme surecinde isverenin maddi kayıp verebildiğini; buna karşılık emeğiyle çalışan kişinin daha ağır bedeller, hatta çan guvenliği riski taşıdığını anlatır. Bu söz, toplumsal sınıf farkına ve riskin eşit dagilmadiği gerçeğine dikkat çeker. Ağa malını kaybeder ama uşak canını ortaya koyar; yanı bedeller aynı nitelikte değildir. Atasözü bu nedenle emek-sermaye ilişkisi, adalet ve fedakârlığın eşit dağılmaması üzerine düşünduren sert bir halk gözlemidir. Söylendiği yerde acı bir toplumsal gerçekçilik vardır. Daha güçlü olan maddi zarar görür, ama daha zayıf olan bedensel ve hayatı tehlikeyle yüz yuze gelir. Halk bilgeliği burada emeğin taşıdığı yukün ağırlığını görür ve bunu açıkça dile getirir. Bu nedenle atasözü, emekcinin ustlendiği riskin görünmezlestirilmemesi gerektiğini hissettiren değerli bir sosyoekonomik yorumdur. Çalışanın bedelinin yalnız ucretle ölçülemeyeceğini akılda kalıcı biçimde anlatır.
Örnek Cümleler
- Yangında patronun malı gitti ama işçi neredeyse canından oluyordu; ağanın malı çıkar uşağın canı.
- Ağanın malı çıkar uşağın canı, depremde işçiler her riski göze aldı.
- Yangında malı kurtarmaya koşan işçiler yaralandı; ağanın malı çıkar, uşağın canı.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Aynı olayda maddi kayıp ile hayatı riskin farklı insanlara dağılması ve zayıf olana daha ağır bedel düşmesi adaletsizligine dikkat çeker.
Çünkü emek-sermaye ilişkisinde riskin ve fedakârlığın pratikte eşit dagilmadiğini açık bir dille kabul eder. Söylendiği yerde acı bir toplumsal gerçekçilik vardır.
Iş guvenliği, riskli iş kolları, kurumsal krizler ve cikarlarin farklı bedellerle odendiği pek çok modern duruma uyarlanabilir.