Anlamı
armağan alan, armağanı verenin isteğini yerine getirmemeye çekinir ve mutlaka yapmaya çalışır.
Detaylı Açıklama
Ağız yemese, yüz utanmaz atasözü, bir kimseden armağan, ikram ya da çıkar kabul eden kişinin, daha sonra o kişiye karşı bağımsız davranmakta zorlanacağını anlatır. Burada ağız, alınan nimeti; yüz işe bunun doğurduğu mahcubiyeti temsil eder. İnsan birinden bir şey aldığında, o kişiye karşı kendini borçlu hissedebilir ve onun isteğini geri çevirmekte zorlanabilir. Atasözü bu yüzden karşılıksız gibi görünen ikramların bile ilişkilerde görünmeyen bir yük oluşturabileceğini söyler. Günlük hayatta özellikle çıkar ilişkileri, hediyeleşme, torpil beklentisi ve bağımsız karar verme gerektiren durumlarda anlam kazanır. Söz, alınan şeyin yalnız maddi olmadığını; beraberinde bir utanma, çekinme ve mecburiyet duygusu taşıyabileceğini hatırlatır. Böylece insanı temkinli olmaya, her ikramın ardındaki bağı düşünmeye çağırır. Menfaat ile mahcubiyet arasındaki ince bağlantıyı son derece net gösteren, çok yerleşik ve gerçekçi bir atasözüdür.
Örnek Cümleler
- Hediyeyi alınca hayır demesi zorlaştı; ağız yemese, yüz utanmaz.
- Ağız yemese yüz utanmaz; hediyeyi aldıktan sonra isteğini geri çevirmek zorunda kaldı.
- Ağız yemese yüz utanmaz; hediyeyi kabul ettin mi, karşılığını verirsin.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Birinden alınan ikram, hediye ya da menfaatin, daha sonra kişiyi o kimseye karşı çekingen ve borçlu hissettirebileceği duruma dikkat çeker.
Kişinin aldığı şey yüzünden karşısındakine karşı mahcup olması, isteğini geri çevirirken zorlanması ve psikolojik bir bağ hissetmesini anlatır.
İş ilişkilerinde hediye kabul etme, çıkar karşılığında yakınlık kurma, torpil beklentisi ve bağımsız karar vermenin zorlaştığı her durumda geçerlidir.