Anlamı
armağan alan, armağanı verenin isteğini yerine getirmemeye çekinir ve mutlaka yapmaya çalışır.
Detaylı Açıklama
Ağız yer, yüz utanır atasözü, birinden yiyecek, armağan ya da çıkar kabul eden kişinin daha sonra ona karşı mahcup olacağını ve isteğini geri çevirmekte zorlanacağını anlatır. Yapı olarak “ağız yemese, yüz utanmaz” sözüyle aynı düşünceyi taşır; burada daha doğrudan bir sebep-sonuç ilişkisi kurulur. Ağız yemiştir, yanı fayda sağlanmıştır; bu yüzden yüz utanır, yanı kişi kendini borçlu hisseder. Atasözü, ikramın bazen yalnız cömertlik olmadığını, ilişkide görünmez bir yük oluşturabildiğini hatırlatır. Günlük hayatta özellikle çıkar ilişkilerinde, hediye kabulünde, hatır beklentisinde ve tarafsız kalmanın zorlaştığı durumlarda çok yerindedir. Söz, insanın psikolojik bağımlılığını çok yalın biçimde anlatır. Bir nimetin ardından gelen mahcubiyet, karar özgürlüğünü etkileyebilir. Bu yüzden atasözü hem ahlakı hem pratik bir uyarı taşır: alınan her şeyin görünmeyen bir karşılığı olabilir. Menfaatin insanı nasıl bağlayabildiğini kısa ve etkili biçimde özetleyen bir halk sözüdür.
Örnek Cümleler
- Bir şey alınca insana ağır geliyor; ağız yer, yüz utanır.
- Tarafsızlığın bazen hediye ile zedelendiğini gösterir.
- Ağız yer yüz utanır; onu akşam yemeklerine çağırıyorsunuz, ricalarını nasıl reddedeceksiniz?
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü alınan küçük bir menfaatin bile insanı psikolojik olarak bağlayabileceğini ve karar verirken özgürlüğünü azaltabileceğini hatırlatır.
Yarar sağlama ile bunun doğurduğu mahcubiyet arasında doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kurar. Ağız yer, yüz utanır atasözü, birinden yiyecek, armağan ya da çıkar kabul eden kişinin daha sonra ona karşı mahcup olacağını ve isteğini geri çevirmekte zorlanacağını anlatır.
Hediye kabulünde, çıkar ilişkilerinde, torpil beklentisinde ve birinden fayda gördükten sonra zor durumda kalınan her ortamda çok uygundur.