Anlamı
bir söz herkes arasında söylenilmek:
'Gazeteye yansıyan haber ağızdan ağıza geçerken açıklığını hemen hemen tamamen kaybetmiştir.' -Halikarnas Balıkçısı.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir sözün, haberin ya da söylentinin insanlar arasında hızla yayılması anlamında kullanılır. Bir kişiden çıkan söz, bir başkasına, oradan bir diğerine geçer ve sonunda herkesin diline düşer. Ağızdan ağıza dolaşmak, bilginin resmî kanallardan değil, doğrudan insanlar arasındaki söz aktarımıyla yayılmasını anlatır. Bu yüzden içinde hem hız hem de değişme ihtimali vardır. Bir haber dolaştıkça biçim değiştirebilir, eksilebilir ya da abartılabilir. Halk dili bu süreci çok iyi gözlemiş ve sözün fiziksel dolaşımını 'ağızdan ağıza' ifadesiyle somutlaştırmıştır. Deyim kimi zaman ün kazanmış güzel bir söz için, kimi zaman da dedikodu ya da yanlış haber için kullanılır. Resmî olmayan bilgi akışı toplum hayatında çoğu zaman güçlü olmuştur. Bu deyim de tam o akışın dildeki karşılığıdır. Söylenen bir şey, insanların dilinde dolaşmaya başladığında artık yalnız söyleyenin sözü olmaktan çıkar.
Örnek Cümleler
- Kararın duyulmasıyla haber ağızdan ağıza dolaştı, akşama bütün kasaba biliyordu.
- Söylenti ağızdan ağıza dolaşırken büyüdü ve sonunda aslından iyice uzaklaştı.
- Onun o güzel sözü yıllarca ağızdan ağıza dolaşıp bugüne kadar geldi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kayıt bırakmayan bir yayılmayı anlatır; karşılığı, bir sözün herkes arasında söylenilmesidir. Özne kişi değil, sözün kendisidir: söz dolaşır, insanlar yalnız durak olur. Yayılma resmî kanaldan değil, insandan insanadır.
Değildir; ağızdan ağıza dolaşan sözler yol boyunca eksilebilir, abartılabilir ya da bütünüyle değişebilir. Ama bu kalıbın koşulu değildir: bir söz yıllarca hiç bozulmadan da dolaşır. Kalıp yalnız yayılmayı bildirir, doğruluğu tartmaz.
Kısa ve akılda kalan her söz dolaşır; uzun bir metin bu kalıpla anılmaz. Yayılanın iyi ya da kötü olması kalıbı değiştirmez, yalnız tonunu belirler. Taşınabilirlik burada bir koşuldur.