Anlamı
insanın kendi yararı her şeyden önemlidir.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, insanın çoğu zaman en önce kendi çıkarını, kendi ihtiyacını ve kendi yararını düşündüğünü anlatır. Ağızla burun birbirine ne kadar yakınsa, insanın karnı da kardeşinden o kadar yakındır; yani kişinin açlığı, ihtiyacı ve yaşam derdi akrabalık bağından bile daha baskın olabilir. Söz, insan doğasına ilişkin sert ama gerçekçi bir gözlem içerir. Aile bağı, kardeşlik ve yakınlık önemlidir; ancak iş menfaate, geçime ya da temel ihtiyaca geldiğinde çoğu kimse önce kendini korumaya yönelir. Bu atasözü bencilliği övmek için değil, insanın doğal öncelik sırasını göstermek için kullanılır. Özellikle mal paylaşımı, çıkar çatışması, geçim sıkıntısı ve kardeşler arasındaki menfaat konularında söylenir. İhtiyaç, duygusal bağlılıkların üzerine çıkabilir. Bu yüzden kişi, yakınlık kadar çıkar hesabının da hayatta etkili olduğunu unutmamalıdır. Halkın bu sözü, akrabalık bağını romantikleştirmeden, hayatın sert yönünü açık biçimde ortaya koyar.
Örnek Cümleler
- Miras söz konusu olunca herkes kendini düşündü; ağızdan burun yakın, kardeşten karın yakın.
- Ağızdan burun yakın, kardeşten karın yakın; kardeşi darda kalınca elini uzatmadı.
- Ağızdan burun yakın, kardeşten karın yakın; tehlike anında önce kendini kurtardı.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Öncelik sırasının duyguyla değil ihtiyaçla kurulduğunu anlatır. Söz bunu yargılamadan, olduğu gibi kaydeder. Benzetme yüzdeki iki organın yakınlığından kurulur: karın da aynı ölçüde yakın sayılır. Ölçü mesafedir, sevgi değil.
Hayır; kardeşliği değersizleştirmez. Atasözü bir sıralama yapar, bir silme yapmaz: kardeş ikinci sıradadır, sıra dışı değil. Söz ahlak dersi değil, insan hâli anlatır; bu yüzden karşı çıkmak da güçtür.
Miras, mal, para, paylaşım ya da çıkar çatışması gibi durumlarda insanların önce kendini düşündüğü görülünce kullanılabilir. Paylaşımın konuşulduğu her yerde akla gelir. Bölüşmenin zorlaştığı anlarda hemen söylenir.