Anlamı
1) susuz kalmak; 2) konuşamaz duruma gelmek:
'Ağzım dilim kurudu, kız yalvara yalvara' -Halk türküsü.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, insanın aşırı susuzluk çekmesi ya da yoğun heyecan, korku, üzüntü gibi nedenlerle konuşamayacak kadar zorlanması durumunu anlatır. Ağzın ve dilin kuruması, bedenin verdiği fiziksel bir tepki olsa da deyim günlük dilde çoğu zaman hem gerçek hem mecaz anlamıyla kullanılır. Kişi susuz kaldığında gerçekten dili damağı kurur; bazen de beklenmedik bir olay karşısında ne söyleyeceğini bilemez, sözü boğazında düğümlenir. Deyimin gücü, bu iki hali tek görüntüde birleştirmesinden gelir. Özellikle telaş, korku, utanç ve çaresizlik anlarında insanın konuşma rahatlığı bozulur. Bu yüzden ifade, sadece fizyolojik bir kuruluğu değil, ruh halindeki sıkışmayı da taşır. Sahnede konuşacak biri, önemli bir haber bekleyen kişi ya da suya kavuşamayan yolcu aynı deyimle anlatılabilir. İnsan bazen susuzluktan, bazen de baskıdan kelime üretemez hale gelir. Deyim tam da bu daralmış anı canlı biçimde görünür kılar.
Örnek Cümleler
- O kadar çok konuştu ki sonunda ağzı dili kurudu.
- Heyecandan karşısında bir şey diyemedi, adeta ağzı dili kurudu.
- Saatlerdir konuşa konuşa ağzım dilim kurudu, bir bardak su içeyim.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, gerçek susuzluk için kullanılabildiği gibi, heyecan, korku ya da utançtan konuşamama durumları için de kullanılır.
Mecaz kullanımda insanın söyleyecek söz bulamamasını, baskı veya heyecan nedeniyle rahat konuşamamasını anlatır. Ağzın ve dilin kuruması, bedenin verdiği fiziksel bir tepki olsa da deyim günlük dilde çoğu zaman hem gerçek hem mecaz anlamıyla kullanılır.
Susuzluk yüzünden bedensel zorlanmayı ya da heyecan, korku ve baskı nedeniyle konuşma rahatlığının kaybolmasını gösterir.