Anlamı
konuşamaz duruma gelmek:
'Fakat yalnız kaldıkları vakit ağzı kilitlendi ve tek gözü de Gülizar'ı görmez oldu.' -N. Hikmet.
Detaylı Açıklama
Ağzı kilitlenmek deyimi, bir kimsenin konuşamaz duruma gelmesini anlatır. Bu konuşamama bazen korku, bazen şaşırma, bazen de iç dünyada yaşanan bir baskı nedeniyle ölür. Kilitlenmek kelimesi, ağzın adeta mekanik olarak kapanıp acilamamasini hayal ettirdiği için deyimin etkisi güçlüdur. Kişi aslında konuşmak ister ya da konuşması beklenir, fakat söz çıkmaz. Bu nedenle deyim, yalnız sessiz kalmayı değil, sessizliğe zorlanmis bir durumu taşır. Günlük dilde utanç, korku, hayret, suçluluk ya da içine kapanma halleri için kullanılabilir. Söylendiği yerde pasif bir suskunluk değil, açılamayan bir kapanma hissi bulunur. Halk dilinin somutlastirma gücü burada yine belirgindir; sanki bir anahtar olmadan acilmayacak bir kilit söz konusudur. Bu nedenle deyim, konuşmanın durmasını güçlü bir engellenme duygusuyla birleştirir. Kısa ama etkili yapısı sayesinde duygusal ve bedensel blokaji anlatan en tanıdık deyimlerden biri haline gelmiştir.
Örnek Cümleler
- Sıra ona gelince ağzı kilitlendi.
- Mahkemede tanık kürsüye çıkınca ağzı kilitlendi, hiçbir şey söyleyemedi.
- Patronun karşısında ne söyleyeceksin diye sordum, ağzı kilitlendi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü ağzı, sanki fiziksel olarak kilitlenmis ve acilamaz hale gelmiş gibi düşündurerek sessizliği bedensel bir engel olarak hissettirir.
Utanç, korku, suçluluk, şaşırma, beklenmedik baskı veya duygusal sıkışmışlık bu duruma yol açabilir. Ağzı kilitlenmek deyimi, bir kimsenin konuşamaz duruma gelmesini anlatır.
Ikisi de konuşmanın kesilmesini anlatır; ancak ağzı kilitlenmek daha çok kapanma ve blokaj, ağzı dili tutulmak işe duygusal sarsılma hissi verir.