Anlamı
1) konuşamamak; 2) beklenmedik bir durum karşısında heyecanlanmak, hayranlık duymak:
'Kızları gördün, ağzın dilin tutuldu gayri.' -N. Cumalı.
Detaylı Açıklama
Ağzı dili tutulmak deyimi, bir kimsenin ya gerçekten konuşamayacak hale gelmesini ya da beklenmedik bir durum karşısında heyecandan, şaşırmadan veya hayranlıktan ne diyeceğini bilemez duruma düşmesini anlatır. Bu iki anlamı birleştiren ortak nokta, sözün akışının bir anda kesilmesidir. Kimi zaman beden dili de bu kesintiye eşlik eder; kişi donup kalır, bakar ama konuşamaz. Deyim bu nedenle sadece sessizliği değil, o sessizliğin arkasındaki güçlü duygusal etkiyi de taşır. Günlük dilde hem olumsuz soklar hem de büyük hayranlık anları için kullanılabilir. Söylendiği yerde geçici bir dilsizlik ve sarsılma hissi bulunur. Halk dilinin gücü burada çok belirgindir; sanki ağız ve dil fiziksel olarak islevsiz kalmış gibi anlatılır. Bu da duygunun şiddetini kuvvetle hissettirir. Deyim, insanı sözün bile yetersiz kaldığı bir ana taşıyan canlı anlatımlardan biridir. Konuşmanın durduğu anlarda, ruh halinin ne kadar yoğun olduğunu gösteren etkili bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Haberi duyunca ağzı dili tutuldu.
- Sürprizi görünce çocuğun ağzı dili tutuldu, tek kelime edemedi.
- O haberi duyunca ağzı dili tutuldu, ne diyeceğini bilemedik.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kişinin yalnız susmasını değil, güçlü bir duygu yüzünden sözün adeta bedende kitlenmesini anlatmasından gelir. Deyim bu nedenle sadece sessizliği değil, o sessizliğin arkasındaki güçlü duygusal etkiyi de taşır.
Gerçekten konuşamaz hale gelme ile heyecan, şaşırma veya hayranlıktan ne diyeceğini bilememe durumlarında kullanılır. Bu iki anlamı birleştiren ortak nokta, sözün akışının bir anda kesilmesidir.
Ağzı dili tutulmak daha duygusal bir sarsılma ve genel ifade kaybını taşırken, ağzı kilitlenmek daha donuk ve açılmayan bir kapanma hissi verir.