Anlamı
neşe ve konuşkanlığını yitirmek, susmak:
'Sabahtan akşama kadar durmadan söyleyen geveze Çalıkuşu, dut yemiş bülbüle dönmüştü.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Dut yemiş bülbüle dönmek, çok konuşan, neşeli ya da canlı bir kişinin birden susması, keyfini ve konuşkanlığını kaybetmesi anlamında kullanılan bir deyimdir. Bülbül normalde ötüşüyle anılır; dut yemiş hâle gelince sesi çıkmaz olur. Bu yüzden deyim, özellikle beklenmedik suskunluğu anlatmakta çok etkilidir. Kişi utanmış, korkmuş, bozulmuş ya da ağır bir durum karşısında konuşamaz hâle gelmiş olabilir. Gündelik dilde çok konuşan birinin aniden susması için sık duyulur ve genellikle hafif alay taşır. Kısacası dut yemiş bülbüle dönmek, sözünü esirgemeyen birinin bir sebeple içine kapanmasını ve suskunlaşmasını renkli bir benzetmeyle anlatan çok yaygın bir deyimdir. Bu yüzden deyim, değişimin keskinliğini tek hamlede görünür kılan canlı bir konuşma gücü taşır.
Örnek Cümleler
- Az önce konuşup duran çocuk müdürü görünce dut yemiş bülbüle döndü.
- Sana karşı çıkıyordu ama belgeyi görünce dut yemiş bülbüle döndü.
- Mahcup olunca bir anda dut yemiş bülbüle dönmüş gibi sustu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü zıtlık daha belirgin görünür. Konuşkan birinin aniden susması, sıradan sessizlikten çok daha dikkat çekicidir. Bu zıtlık da deyimin etkisini belirgin biçimde artırır.
Utanç, korku, şaşkınlık, mahcubiyet ya da yakalanmışlık hissi buna yol açabilir. Deyim sebebi değil, görünen sonucu vurgular. Bu yüzden çok farklı durumlarda ortak bir suskunluk resmi kurabilir.
Çünkü dışarıdan bakıldığında değişim ani ve dikkat çekicidir. Bu ani suskunluk çoğu zaman iğneleyici biçimde anlatılır. Böylece deyim hem gözlem hem hafif takılma içerir.