Anlamı
söylemesi beklenen şeyi söylemekte nazlı davranmak.
Detaylı Açıklama
Ağzına kira istemek, söylemesi beklenen bir şeyi söylemekte nazlanmak, konuşması gerekirken gereksiz yere susmak ya da sözü ağzından almak için karşı tarafı uğraştırmak anlamında kullanılır. Bu deyimde kişi, sanki konuşması için ayrıca ücret isteyecekmiş gibi davranıyordur. Dolayısıyla içinde hafif alay ve sitem vardır. İnsan bazen bildiği şeyi söylemez, bazen cevabı geciktirir, bazen de inat olsun diye susar; işte bu durumlarda ağzına kira istiyor denir. Günlük hayatta özellikle kısa ve net cevabın beklendiği ortamlarda sık duyulur. Deyim, yalnızca sessizliği değil, bu sessizliğin naz, üşenme veya bilinçli geciktirme içerdiğini de vurgular. Halk dilinin küçük davranışları ekonomik metaforla anlattığı örneklerden biridir. Ağız, konuşma aracıdır; kira istemek ise onu kullanmanın nazla geciktirildiğini gösterir. Böylece konuşmamanın ardındaki isteksizlik ya da naz bir anda görünür hâle gelir. Deyim, hem mizah hem serzeniş taşıdığı için gündelik konuşmada çok işlevseldir.
Örnek Cümleler
- Sabahtan beri soru soruyoruz ama adam sanki ağzına kira istiyor, ağzını açmıyor.
- Bir şey biliyorsa açıkça söylesin; niye ağzına kira istiyor, hiç anlamadım.
- Nişan haberini bizden başka herkes duymuş; söylemesi için defalarca sormamız gerekti, sanki ağzına kira istiyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Konuşması beklenirken uzatılan, nazlı bir sessizliği anlatır. Kişi susmak zorunda değildir; bilir, söyleyebilir ama söylemez. Bekleyen taraf her seferinde yeniden sormak ve biraz da yalvarmak zorunda kalır.
Çünkü kira, kullanım karşılığında ödenen bedeldir. Benzetme konuşmayı bedava yapılmayan bir iş hâline getirerek nazı gülünçleştirir. Beklenen tek bir cevabın nazlanarak verilmemesi de bu sözle anlatılır; nazın yinelenmesi şart değildir.
Değildir. Yakın çevrede şaka gibi söylenir, gülüşmeyle karşılanır. Ancak bilgi saklandığında ya da cevap bilerek geciktirildiğinde aynı söz sitem yüklü hâle gelir. Tonu belirleyen, aradaki ilişkinin sıcaklığıdır.