Anlamı
söze karışmayıp susmak.
Detaylı Açıklama
Ağzına taş almak, söze karışmayıp susmaktır. Kişi konuşabilecek durumdadır, ondan bir söz de beklenebilir; ama ağzını açmaz. Susmanın sebebi korku, çekingenlik, kırgınlık ya da bilerek geri durmak olabilir; kalıp bunları birbirinden ayırmaz. Öznesi susan kişidir, taş ise belirtisiz nesne olarak kalıbın içinde durur: ağzına taş almış. Benzetme olarak kurulduğunda gibi edatı gelir: ağzına taş almış gibi oturdu. Ağzını mühürlemek susmayı mühür görüntüsüyle anlatır; ağzına taş almak ise o anki konuşmaya katılmamaya bakar. Bir aile toplantısında miras konuşulurken hiç söz almayan bir kardeşin ya da derste tartışma açıldığında sesini çıkarmayan bir öğrencinin hâli bu sözle anlatılabilir. Konuşma bittikten sonra da geriye dönülüp anılabilir: o gün ağzına taş almıştı.
Örnek Cümleler
- Herkes fikrini söylerken sen ağzına taş mı aldın da tek kelime etmedin?
- Toplantıda gözünün önünde olup biten haksızlığa rağmen ağzına taş almış gibi sustu.
- Bütün aile konuşurken o ağzına taş almış gibi tabağına baktı, tek laf etmedi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ağzın konuşmaya elverişsiz hâle geldiğini anlatır; içinde taş olan biri konuşamaz. Benzetme, susmayı bir tercihten çok fiziksel bir engel gibi göstererek sessizliği daha görünür kılar. Oysa gerçekte ortada bir engel yoktur.
Söz ikisini birlikte anlatır: konuşulan bir yerde söze karışmayıp susmayı. Yani ortada genel bir sessizlik değil, süren bir konuşmaya katılmama vardır; kişi konuşulan yerde ağzını açmamıştır. Bu yüzden her sessizlik için kullanılmaz.
Soru biçiminde kurulduğunda karşıdakinden beklenen sözün gelmediğini yüzüne vurur: ağzına taş mı aldın? Söyleyen bir tavır beklemiş, bulamamıştır. Haber cümlesinde ise yalnız susma durumu aktarılabilir; sitem o zaman cümlenin tonuna kalır.