Anlamı
bir düşüncesini bir kimseye birçok kez söylemiş olmak.
Detaylı Açıklama
Ağzında yaş kalmamak, bir düşüncesini bir kimseye birçok kez söylemiş olmaktır. Söylenen bir uyarı, bir istek, bir öğüt ya da bir hatırlatma olabilir. Yaş burada ağzın ıslaklığıdır. Sebep bildiren -mAktAn ekiyle kurulabilir: söylemekten, anlatmaktan, tembihlemekten ağzımda yaş kalmadı. Kalıpta kalmayan şey yaştır; söyleyen kişi iyelik ekinden anlaşılır. Konuşan kendisi için de söyleyebilir, başkasının hâlini anlatan da. Dilinde tüy bitmek de tekrar tekrar söylemekten usanmayı anlatır. Söz bir yakınma olarak da, bir uyarının son hâli olarak da söylenebilir: söylemekten ağzımda yaş kalmadı, artık sen bilirsin. Ergen oğluna her sabah kahvaltı etmesini söyleyen bir annenin ya da kiracısına aylardır musluğu tamir ettirmesini hatırlatan bir ev sahibinin hâli bu sözle anlatılabilir.
Örnek Cümleler
- Aynı uyarıyı tekrarlamaktan ağzında yaş kalmadı, çocuk yine kimseyi dinlemedi.
- Yavaş sürün demekten ağzında yaş kalmamış, oğlu hâlâ aynı hızla gidiyor.
- Yıllardır bu kapıyı kapatın diye söyleniyor, adamcağızın ağzında yaş kalmadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Aynı şeyi defalarca söylemenin yorgunluğunu anlatır. Ölçü, harcanan sözün miktarıdır: kişi tek bir istek ya da uyarı için ne varsa söylemiştir. Karşılık alınıp alınmadığı kalıpta belirtilmez; kimi cümlede karşı tarafın değişmediği sezilse de deyimin bildirdiği şey tekrarın kendisidir.
Hayır. Çok konuşan biri türlü konuya dağılır; buradaki kişi ise tek bir konuda ısrar etmiştir. Deyimin ağırlığı bu ısrardan, aynı sözün aynı kişiye defalarca yinelenmiş olmasından gelir. Konu değişirse kalıp da yerini bulmaz.
Duyguyu bedene taşır. Bıkkınlık soyut bir hâldir; ağzın kuruması ise herkesin bildiği somut bir histir. Kalıp ikisini birleştirir ve söyleyenin yorgunluğu tek cümlede anlaşılır. Kalıbı duyan, ne demek istendiğini açıklamaya gerek kalmadan kavrar.