Anlamı
dikkatli ol, uyanık ol.
Detaylı Açıklama
Ağzını açacağına gözünü aç atasözü, dikkatli ol, uyanık ol der. Karşıtlık iki organ üzerinden kurulur: ağzı açmak konuşmak, yakınmak ya da laf etmektir; gözü açmak ise olup biteni görmek, uyanık durmaktır. Söz konuşmayı yasaklamaz; dikkatin konuşmadan önce gelmesini ister. Buyruk kipiyle kurulmuştur ve doğrudan karşıdaki kişiye yöneltilir. -AcAğInA eki bir şeyin yerine ötekini yapmayı bildirir: yakınacağına bak, konuşacağına dinle. Gözünü dört açmak da aldanmamak için çok uyanık bulunmayı anlatır. Söz bir yakına da söylenebilir, kişinin kendisine de: ağzımı açacağıma gözümü açsaydım. Kiralayacağı evi görmeden kapora yatıran ya da sözleşmeyi okumadan imzalayıp sonra şikâyet eden biri bu söze muhatap olabilir; söz ona yaptığını değil, bundan sonra yapması gerekeni hatırlatır.
Örnek Cümleler
- Yakınıp duracağına çevrende ne olduğuna bak; ağzını açacağına gözünü aç.
- Cüzdanını kaptırdıktan sonra saatlerce bağırdı, oysa çantası hep açıktı; ağzını açacağına gözünü aç.
- Yanlış duyduğu bir haberi doğrulamadan yayıp ortalığı karıştırdı; ağzını açacağına gözünü aç.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Konuşmak yerine bakmayı, yakınmak yerine fark etmeyi tercih eder. Söz kolaydır ve tek başına bir şeyi değiştirmeyebilir; oysa dikkatli bir göz tehlikeyi de fırsatı da zamanında görür.
Çünkü gözle görmek bir bilgi getirir, ağızla konuşmak ise yalnız bir tepki üretebilir; önce bakan, sonra konuşan daha az yanılabilir. Atasözü, önce bilgiyi toplamayı, sonra gerekiyorsa konuşmayı öğütleyerek sırayı düzeltir.
Bir kimse olan biteni anlamadan itiraz ediyorsa, kolayca kandırılıyorsa ya da dalgınlığı yüzünden zarar görmüşse söylenir. Sözün tonu sert olabilir; kimi durumda öğütten çok azar gibi işitilir.