Anlamı
öfke ile, sonunu düşünmeden ağzına gelen bütün ağır sözleri söylemek:
'Fakat bu inat, Emine'nin çenesini açmış; kızın ne kadar kusuru varsa babasından geldiğini söylerken, Tevfik'e ağzını açmış, gözünü yummuştu.' -H. E. Adıvar.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, öfkeye kapılıp sonunu düşünmeden ağza gelen ağır sözleri sıralamayı anlatır. Buradaki asıl vurgu kontrol kaybınadır. İnsan sinirlendiğinde ölçülü konuşma çizgisini terk eder, kırıcı, sert ve hesapsız cümleler kurar; işte deyim bunu görünür kılar. Ağzını açıp gözünü yummak, sadece bağırmak değil, karşısındakini incitecek sözleri peş peşe söylemektir. Bu nedenle çoğu zaman sonrasında pişmanlık doğurur. Aile tartışmaları, komşu kavgaları, iş yeri gerilimleri gibi ortamlarda sıkça duyulur. Deyimin etkisi, öfkenin insanı nasıl körleştirdiğini hissettirmesidir. Kişi o anda ne söylediğini tam hesaplamaz; söz, düşüncenin önüne geçer. Halk dili, böylesi taşkınlıkları güçlü görüntülerle anlatır ve bu deyim de onlardan biridir. Ağzın açılması ile gözün yumulması birlikte düşüncesizliği, denetimsizliği ve sonrasını umursamayan taşkınlığı resmeder. Bu yüzden hem bir durum tespiti hem de dolaylı bir uyarı niteliği taşır.
Örnek Cümleler
- Dün akşam yine ağzını açıp gözünü yummuş, kimse şaşırmadı.
- Haberi duyunca herkes ağzını açıp gözünü yumdu.
- Komşunun oğlu yine ağzını açıp gözünü yummuş, mahalle çalkalandı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Öfke ile düşünmeden ve ölçüsüz biçimde ağır sözler söyleme durumunu anlatır. İnsan sinirlendiğinde ölçülü konuşma çizgisini terk eder, kırıcı, sert ve hesapsız cümleler kurar; işte deyim bunu görünür kılar.
Çünkü kişinin kendini denetleyemediğini ve karşısındakini gereksiz yere incittiğini vurgular. Bu deyim, öfkeye kapılıp sonunu düşünmeden ağza gelen ağır sözleri sıralamayı anlatır.
O deyim genel düşüncesiz konuşmayı anlatır; bu deyim işe özellikle öfke anındaki taşkın ve ağır sözleri öne çıkarır.