Anlamı
1) çekinmeden kesin yargılarda bulunmak:
'İşin içinde olmanın verdiği rahatlıkla bol keseden ahkâm kesen akıl hocalarının eleştirilerine hedef olmayı önleyemezler.' -T. Halman. 2) bilir bilmez konuşmak.
Detaylı Açıklama
Ahkâm kesmek, çekinmeden kesin yargılarda bulunmak demektir. Konuşan kişi konuyu tartışmaya açık bir görüş gibi değil, bitmiş bir sonuç gibi ortaya koyar; sesi de buna göre yükselir. Günlük dilde çoğunlukla her meselede fikri varmış gibi davranan, karşısındakini dinlemeden hüküm ilan eden kimseler için söylenir. Bu kişiler konuyu çok kere yeterince bilmez, ama deyimin şart koştuğu şey bilgisizlik değil, hükmün kesilip atılmasıdır. Kesmek fiili tam bunu taşır: söz tartılıp ölçülmeden, tek hamlede son hâlini alır. Sofrada, kahvede, televizyon karşısında yükselen bu tavır için hazır ve keskin bir karşılıktır. Deyim, söylenenin doğruluğunu değil söyleyiş biçimini hedef alır; bu yüzden isabetli bir hüküm bile bu şekilde verildiğinde aynı sözle karşılanabilir.
Örnek Cümleler
- Konuyu hiç bilmediği hâlde masaya oturur oturmaz ahkâm kesmeye başladı.
- Bir gün bile o işi yapmamış adam, herkesin önünde ahkâm kesiyor.
- Maç daha bitmeden takımın kaderi hakkında ahkâm kesti; sonra sesi hiç çıkmadı.
Kökeni ve Hikayesi
Ahkâm, Arapça 'aḥkām' sözcüğünden gelir ve hüküm kelimesinin çoğuludur.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çekinmeden kesin yargı verme tavrını eleştirir. Konuşan kişi ihtimalleri tartmaz, bir çekince bile koymaz; cümlelerini tartışılamaz bir kesinlikle kurar. Konuyu bilip bilmemesi ayrı bir meseledir; rahatsız eden şey bu kapalı tondur.
Çünkü konuşandaki kesinlik çoğu kez bilgiye değil tavra dayanır. Kişi konuyu araştırmamış, sorumluluğunu da almamış olabilir; buna rağmen son sözü söyler gibi konuşur. Söz asıl olarak bu buyurgan tona takılır, bilgisizlik ise ona sık eşlik eden bir durumdur.
Aynı değildir ama komşudur. Ahkâm kesmek sesin ve kesinliğin yüksekliğine bakar; ahkâm yürütmek ise ortada bir söz varken ondan kendine göre sonuçlar üretmeye. Biri tavrı, diğeri işlemi anlatır.