Anlamı
1) çekinmeden kesin yargılarda bulunmak:
'İşin içinde olmanın verdiği rahatlıkla bol keseden ahkâm kesen akıl hocalarının eleştirilerine hedef olmayı önleyemezler.' -T. Halman. 2) bilir bilmez konuşmak.
Detaylı Açıklama
Ahkâm kesmek iki anlamda kullanılır. Birincisi çekinmeden kesin yargılarda bulunmaktır. Konuşan kişi konuyu tartışmaya açık bir görüş gibi değil, bitmiş bir sonuç gibi ortaya koyar; karşı görüşe hiç yer bırakmaz ve tartışmayı kapatır. Kalıp her meselede fikri varmış gibi davranan, karşısındakini dinlemeden hüküm ilan eden kimseler için söylenir. Kesmek fiili tam bunu taşır: söz tartılıp ölçülmeden, tek hamlede son hâlini alır. Bu anlamda deyim söyleyiş biçimini hedef alır; isabetli bir hüküm bile bu şekilde verildiğinde aynı sözle karşılanabilir. İkinci anlamı bilir bilmez konuşmaktır: kişi konuyu yeterince bilmediği hâlde söz söyler. Sofrada, kahvede, televizyon karşısında yükselen bu tavırlar için hazır ve keskin bir karşılıktır.
Örnek Cümleler
- Konuyu hiç bilmediği hâlde masaya oturur oturmaz ahkâm kesmeye başladı.
- Bir gün bile o işi yapmamış adam, herkesin önünde ahkâm kesiyor.
- Maç daha bitmeden takımın kaderi hakkında ahkâm kesti; sonra sesi hiç çıkmadı.
Kökeni ve Hikayesi
Ahkâm, Arapça 'aḥkām' sözcüğünden gelir ve hüküm kelimesinin çoğuludur.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birinci anlamda çekinmeden kesin yargı verme tavrını eleştirir. Konuşan kişi ihtimalleri tartmaz, bir çekince bile koymaz; cümlelerini tartışılamaz bir kesinlikle kurar. İkinci anlamda ise eleştirilen, konuyu bilmediği hâlde konuşmasıdır.
Çünkü konuşandaki kesinlik bilgiye değil tavra dayanabilir. Kişi konuyu araştırmamış, sorumluluğunu da almamış olabilir; buna rağmen son sözü söyler gibi konuşur. İkinci anlamda bilgisizlik kalıbın kendisindedir: bilir bilmez konuşmak.
Aynı değildir ama komşudur. Ahkâm kesmek çekinmeden verilen kesin yargıya ya da bilir bilmez konuşmaya bakar; ahkâm yürütmek ise ortadaki bir sözü kendince yorumlayıp ondan sonuç çıkarmaktır. Biri tavrı, diğeri işlemi anlatır.