Anlamı
1) çekinmeden kesin yargılarda bulunmak:
'İşin içinde olmanın verdiği rahatlıkla bol keseden ahkâm kesen akıl hocalarının eleştirilerine hedef olmayı önleyemezler.' -T. Halman. 2) bilir bilmez konuşmak.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, çekinmeden kesin hükümler vermek, yeterli bilgi olmadan buyurgan ve iddialı konuşmak anlamında kullanılır. Günlük dilde özellikle her konuda fikri varmış gibi davranan, karşısındakileri dinlemeden sonuç ilan eden kişiler için söylenir. Burada yalnız yorum yapmak değil, sanki son sözü söyleme yetkisi kendindeymiş gibi konuşmak kastedilir. Bu yüzden deyim çoğu zaman eleştirel ve hafif küçümseyici bir ton taşır. Bir mesele hakkında araştırmadan, yetkin olmadan ya da ayrıntıları görmeden büyük laflar eden insanlar için oldukça yerinde bir ifadedir. Söylendiğinde, kişinin konuşmasındaki özgüvenin bilgiden değil tavırdan kaynaklandığı hissedilir. Deyim bu yönüyle boş otorite gösterisini hedef alır. Kısa ama keskin bir sosyal eleştiri aracıdır. Çünkü sadece yanlış konuşmayı değil, kesin ve üstten konuşma hevesini de görünür kılar.
Örnek Cümleler
- Daha konuyu bilmeden ahkâm kesmeye başladı.
- Olanları görünce resmen ahkâm kesti, ne yapsın.
- Biraz dinle de sonra konuş, hemen ahkâm kesme.
Kökeni ve Hikayesi
Rivayete göre bu deyim, Arapça kökenli 'ahkâm' sözcüğünün hüküm ve karar anlamından doğmuştur. 'Kesmek' fiili de kararı kesip atar gibi söyleme tavrını yansıttığı için konuşma dilinde yerleşmiştir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bilgi ve yetki olmadan kesin hükümler verip buyurgan biçimde konuşma tavrını eleştirir. Bu yüzden deyim çoğu zaman eleştirel ve hafif küçümseyici bir ton taşır.
Çünkü kişi gerçek bilgiye değil, gösterişli kesinliğe dayanarak konuşur. Bu deyim, çekinmeden kesin hükümler vermek, yeterli bilgi olmadan buyurgan ve iddialı konuşmak anlamında kullanılır.
Yakındır; ancak ahkâm kesmek daha buyurgan ve kesin hüküm verme yönünü öne çıkarır. Günlük dilde özellikle her konuda fikri varmış gibi davranan, karşısındakileri dinlemeden sonuç ilan eden kişiler için söylenir.