Anlamı
imkânların fazlalığı insanların iyi işler yapmasını kolaylaştırır.
Detaylı Açıklama
Akçe akıl öğretir, don yürüyüş atasözü, maddi imkânların insanın davranışlarını, seçimlerini ve yaşam düzenini belirgin biçimde etkilediğini anlatır. Burada 'akçe' parayı, 'don' ise temel giyim ihtiyacını temsil eder. Yani imkânı olan kişi daha rahat düşünür, daha planlı davranır ve hareket serbestisi kazanır; yoksunluk ise insanı kısıtlar. Atasözü yalnız paranın gücünü övmek için değil, imkân ile davranış arasındaki ilişkiyi göstermek için kullanılır. İnsan bazen iyi niyetli olsa da araçsız kaldığında istediğini gerçekleştiremez. Bu söz, ekonomik gücün yalnız eşyayı değil, tavrı, görünüşü ve hareket biçimini de etkilediğini hatırlatır. Halk bilgeliğinde para çoğu zaman ahlaki bir üstünlük değil, iş görme kolaylığı olarak değerlendirilir. Bu yüzden atasözü, imkânlı olmanın pratik sonuçlarını öne çıkarır. Çalışma, giyim, eğitim ve sosyal hayattaki rahatlığın çoğu kez maddi zeminle bağlantılı olduğunu çarpıcı biçimde söyler. Hayatın düşünce kadar araç da istediğini hatırlatan gerçekçi bir halk gözlemidir.
Örnek Cümleler
- Eline biraz para geçince planları da düzeldi; akçe akıl öğretir, don yürüyüş.
- Tezgâhı yenileyince işini çok daha düzgün yapmaya başladı; akçe akıl öğretir, don yürüyüş.
- Bursu çıkınca derslerine daha rahat çalıştı; akçe akıl öğretir, don yürüyüş.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
İmkânı olan kişinin işini daha iyi yapabildiğini vurgular. Aynı insan, elinde araç gereç varken düzgün iş çıkarır; yokken bir türlü beceremez. Söz kişinin yeteneğini değil, önündeki şartları öne çıkarır.
Övgüden çok tespit için söylenir. Paranın insanı iyi ya da akıllı yaptığı iddia edilmez; yalnızca elinde imkânı olanın daha rahat karar verdiği, daha rahat hareket ettiği belirtilmiş olur.
Gerçekçi ve biraz da alaycı bir bakış vardır. Söz, insanın tavrının maddi zeminden bağımsız olmadığını kabul eder; bunu söylerken de kimseyi suçlamaz, yalnızca durumu olduğu gibi bildirir.