Anlamı
1) ne olduğunu anlayamamak, sırrını çözememek:
'Çalıştıkça da borcumuz azalacağına artıyor, işte buna bir türlü akıl erdiremiyorum.' -Halikarnas Balıkçısı. 2) kabul edememek.
Detaylı Açıklama
Akıl erdirememek deyimi, bir şeyin ne olduğunu anlayamamak, mantığını çözememek ya da onun gerçekten olabileceğini kabul etmekte zorlanmak anlamında kullanılır. Bu ifade, zihnin bir meseleyi yerli yerine oturtamamasını anlatır. İnsan bazen olayın iç yüzünü kavrayamaz, bazen de karşılaştığı şeyi o kadar tuhaf, karmaşık veya ölçüsüz bulur ki aklı buna erişmez. Deyim bu yüzden hem çözümleyememe hem de içine sindirememe tonunu taşır. Günlük hayatta çelişkili olaylar, karmaşık ilişkiler, beklenmedik gelişmeler ya da insanı şaşırtan davranışlar için sık kullanılır. 'Aklı almamak' ile çok yakındır; ikisi de hem kavrayamamayı hem de olanı kabul edememeyi karşılayabilir, sanki kişi zihniyle uzanır ama erişemez. Bu yönüyle hayret ile çaresizliği birlikte barındırır. Zor meseleler karşısında zihnin sınırına gelip durmasını anlatan güçlü ve yaygın bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Bu işin nasıl böyle olduğuna bir türlü akıl erdiremiyorum doğrusu.
- Bunca zahmetten sonra vazgeçmesine kimse akıl erdiremedi, herkes hayretle baktı.
- Oğlunun o kazada gittiğine hâlâ akıl erdiremiyor, odasını olduğu gibi bırakmış.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki şeyi bildirebilir. Birincisi bir şeyin ne olduğunu anlayamamak, sırrını çözememektir; ikincisi olanı kabul edememektir. Kişinin uzun uzun düşünmüş olması gerekmez; bir olayla karşılaştığı anda da akıl erdiremediğini söyleyebilir.
Çok yakındırlar. İkisi de bir şeyi anlayamamayı ve olanı kabul edememeyi karşılayabilir; aklı almamak bunlara ayrıca bir şeyin olabileceğine inanmamayı ve onu uygun bulmamayı ekler. Çoğu cümlede biri ötekinin yerine kullanılabilir.
Bir kararın gerekçesi anlaşılmadığında, bir davranış hiç açıklanamadığında ya da bir hesap bir türlü tutmadığında uygun düşer. Bir kaybı ya da haksızlığı içine sindiremeyen kişi de aynı sözle kabul edemediğini bildirir.