Anlamı
1) anlayabilmek:
'Bir sihirbaz inceliği ile başlayan iş, bir hamal kabalığı ile bitirilmeli ki neticeye aklı ersin.' -N. F. Kısakürek. 2) akılca olgunlaşmak:
'Aklı her şeye eriyor, eli her işe yatıyor.' -A. İlhan.
Detaylı Açıklama
Aklı ermek deyimi, bir şeyi anlayabilmek, kavrayabilmek ya da akılca belli bir olgunluk düzeyine ulaşmak anlamında kullanılır. Bağlama göre hem zihinsel kavrayış hem de yaşla ve deneyimle gelen olgunluk anlatılabilir. İnsan bazen karmaşık bir meseleyi anlamakta zorlanır; bazen de belli bir yaşa, deneyime ya da düşünce olgunluğuna erişince daha önce kavrayamadığı şeyleri anlamaya başlar. Deyim bu iki alanı birleştirir. Günlük hayatta birinin bir meseleyi çözdüğünü, anlamaya başladığını ya da artık çocukça düşünmeyip daha olgun bakabildiğini anlatmak için çok uygundur. 'Akıl ermek' burada yalnız bilgi sahibi olmak değil, bilginin anlamını içselleştirebilmektir. Kavrayışın kapısının açıldığı anları gösterir. İnsan zihninin büyümesini ve karmaşık olanı çözebilecek hâle gelmesini anlatan sade, yerleşik ve oldukça işlevli bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Devrenin neden sürekli attığına ancak eski şemayı eline alınca aklı erdi.
- Askerden döndükten sonra aklı ermeye başladı, ev hesabını artık kendi tutuyor.
- Kimse çözemedi; işin aslına ancak yılların ustası olan adamın aklı erdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, iki kullanımı vardır. Biri bir şeyi kavrayabilmektir ve tek bir konuya bağlıdır; öteki akılca olgunlaşmaktır ve kişinin genel durumunu bildirir. Hangisinin kastedildiğini cümlenin bağlamı belli eder.
Bilmek hazır bir bilgiyi elde tutmaktır; aklı ermek ise o bilginin neden öyle olduğunu görmektir. Bir kuralı ezbere sayan kişi onu bilir ama işleyişine aklı ermemiş olabilir. Kavrayış bazen tek bir açıklamayla da gelir.
Yaşla gelen kavrayış kastedilir. Çocuğun aklı henüz ermiyor denince onun anlayışsız olduğu değil, o konuyu anlayacak yaşa gelmediği söylenmiş olur; ton çoğu zaman hoşgörülüdür. Bu kullanım ikinci anlama yakın durur.