Anlamı
kendini çok akıllı sanmak:
'Akıllı geçinen kadınlardan beklenebilecek tepkileri vermedi hiç.' -R. Erduran.
Detaylı Açıklama
Akıllı geçinmek deyimi, kişinin kendini çok akıllı, kurnaz ya da durumu herkesten iyi anlıyormuş gibi göstermesi anlamında kullanılır. Bu ifade çoğu zaman eleştireldir; gerçek akıldan çok, akıllı görünme çabasını hedef alır. İnsan gerçekten akıllı olabilir, ama akıllı geçinmekte bunun üstüne bir gösteri, bir rol ve biraz da kibir vardır. Deyim, davranışa sinen 'ben sizden daha iyi biliyorum' havasını fark ettiğinde kullanılır. Bu yüzden toplumsal ilişkilerde özellikle itici bulunabilen bir tavrı anlatır. Kişi çok biliyormuş gibi konuşur, başkalarını küçük görebilir ya da kendini abartabilir. Ancak bu tavır çoğu zaman gerçek bilgiyle değil, imajla ilgilidir. Türkçede zekâ gösterisiyle sahici aklı ayıran ince deyimlerden biridir. Bir kimsenin bilgi ve aklını sergileme biçimindeki yapaylığı görünür kılar. Gerçek olgunluğun, kendini akıllı göstermeye çalışmaktan farklı olduğunu dolaylı biçimde hatırlatır.
Örnek Cümleler
- Her masada bilmediği konuda söz alıyor, akıllı geçinmenin âlemi yok.
- Akıllı geçinip herkesin planını beğenmedi, sonunda kendi işi de yattı.
- O kadar akıllı geçiniyor ki kimsenin uyarısını dinlemeye tenezzül etmiyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Akıl değil, akıllı görünme çabası eleştirilir. Kişi gerçekten bilgili bile olabilir; asıl rahatsız eden şey, bunu her fırsatta hissettirmesi ve karşısındaki kişiyi sürekli olarak kendinden aşağıda tutmasıdır.
Akıllı olmak bir davranışta görülür, akıllı geçinmek ise bir tavırda. Birincisi sonuçla ölçülür, ikincisi ise yalnızca kendini anlatmakla. Deyim de çoğu zaman bu ikinci tavrın hiçbir sonuç üretmediğini ima eder.
Her konuda söz söyleyen, uyarı kabul etmeyen ve kendi bildiğini herkesinkinin üstünde tutan kişiler için kullanılır. Genellikle o kişinin bir hatası ortaya çıktığı anda dile getirilmiş olur.