Anlamı
gerçeklere uygun davranmak:
'Mesut olmak için akıllı olmak kifayet eder, baht, talih bunlar boş şeydir!' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Akıllı olmak deyimi, yalnızca zeki görünmek değil, gerçeklere uygun davranmak, sonucu düşünmek ve ölçülü karar vermek anlamında kullanılır. Bu ifade halk dilinde soyut zekâdan çok, hayata doğru karşılık verme becerisini öne çıkarır. İnsan çok bilgi sahibi olabilir; fakat akıllı olmak, bu bilgiyi yerinde kullanmayı, duygularına kapılmadan davranmayı ve olan biteni gerçekçi biçimde değerlendirmeyi gerektirir. Bu yüzden deyim, yaşam bilgeliğiyle yakından ilişkilidir. Aile içinde öğüt verirken, çocukları uyarırken ya da birinden daha dikkatli davranması beklendiğinde sıkça kullanılır. 'Akıllı ol' sözü, hem dikkatli olmayı hem de sınırı bilmeyi telkin eder. İçinde koruyucu bir ton da olabilir, eleştirel bir ton da. Türkçede aklı bir davranış ölçüsü hâline getiren temel ifadelerden biridir. Zekanın değerini kabul ederken, asıl önemli olanın doğru yerde doğru tavır göstermek olduğunu vurgular. Hayatı taşımaya yarayan sağduyunun kısa ama güçlü adıdır.
Örnek Cümleler
- Bu işe girmeden önce akıllı ol da bütün kâğıtları bir avukata okut.
- Birkaç yıl zarar ettikten sonra akıllı oldu, artık peşin çalışıyor.
- Akıllı olmak dediğimiz şey, öfkeliyken hiçbir kâğıda imza atmamayı bilmektir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Zeki olmayı değil, duruma uygun davranmayı anlatır. Kişi olan biteni olduğu gibi görür, duygusuna kapılmaz ve sonucunu hesaplayarak adım atar. Buradaki asıl ölçü bilgi değil, davranışın kendisidir.
Yeterli değildir. Zeki bir insan da öfkeye kapılıp yanlış karar verebilir. Deyim tam da bu noktayı işaret eder: bilmek başkadır, bildiğine göre davranmak bambaşkadır; burada övülen de ikincisidir.
Bir uyarı yapılırken, bir karar öncesinde ya da yaşanan zarardan sonra ders alındığı anlatılırken kullanılır. Akıllı ol biçiminde söylendiğinde ise çoğu zaman koruyucu bir öğüt niteliği taşır.