Anlamı
hayranlık uyandırmak:
'Fatih Sultan Mehmet Han hazretlerinin akıllara durgunluk veren bir fetihle Osmanlı mülkü hâline getirdiği İstanbul dünyanın en güzel, en harikulade şehridir.' -B. Akyavaş.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, olağan sınırları aşan bir durumun insanda büyük hayret, şaşkınlık ve hayranlık uyandırdığını anlatır. Kimi zaman görülen bir güzellik, kimi zaman duyulan bir başarı, kimi zaman da beklenmedik bir olay için söylenir. Akla durgunluk vermek, sadece sıradan bir şaşırma hali değildir; insanın zihninin kısa süreliğine duraklaması, gördüğünü hemen açıklayamaması halidir. Bu yüzden deyim hem olumlu hem olumsuz bağlamlarda kullanılabilir. Muhteşem bir eser, görülmemiş bir beceri veya inanılmaz bir yanlışlık, hepsi akla durgunluk verebilir. Burada esas olan, olayın alışılmış ölçüleri kırmasıdır. Deyim çoğu zaman anlatılan şeyi büyütmek için başvurulan etkili bir ifadedir. İnsan bazı manzaralar, sözler veya gelişmeler karşısında sadece hayret etmez; onları kavramakta zorlanır. İşte bu anlatım, o zihinsel tutulma anını karşılar. Beklenmedik ölçüde çarpıcı olan her şey için kullanılabildiği için de dilde güçlü ve canlı kalmıştır.
Örnek Cümleler
- İşler sarpa sarınca mecburen akla durgunluk verdi.
- Bir baktık ki çoktan akla durgunluk vermiş.
- Olanları görünce resmen akla durgunluk verdi, ne yapsın.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, büyük hayranlık uyandıran güzellikler için de, inanılmaz yanlışlar veya aşırı olaylar için de kullanılabilir.
İnsanın gördüğü ya da duyduğu şey karşısında kısa süreli bir zihinsel duraksama yaşamasını, kolayca açıklayamamasını anlatır.
Şaşkınlık ve hayret temel duygudur; buna çoğu zaman hayranlık ya da dehşet de eşlik eder.