Anlamı
hayranlık uyandırmak:
'Fatih Sultan Mehmet Han hazretlerinin akıllara durgunluk veren bir fetihle Osmanlı mülkü hâline getirdiği İstanbul dünyanın en güzel, en harikulade şehridir.' -B. Akyavaş.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir şeyin insanda büyük hayranlık ve şaşkınlık uyandırmasını anlatır. Görülen ya da duyulan şey öyle olağanüstüdür ki kişi bir an ne diyeceğini bulamaz; aklı kısa süreliğine durmuş gibi olur. Deyimin merkezinde hayranlık vardır: bir eserin inceliği, bir başarının büyüklüğü, bir manzaranın güzelliği ya da bir ustalığın erişilmezliği bu sözle karşılanır. Kişi olan biteni küçümsemez, tersine onu kendi ölçülerinin üstünde bulur. Günlük dilde bir mimari yapı, bir sanat eseri, olağanüstü bir hüner ya da beklenmedik bir başarı anlatılırken duyulur. Söz, anlatılan şeyi yüceltmek için başvurulan güçlü bir abartıdır; söyleyen kişi hayranlığını sıradan kelimelerle karşılayamadığı için bu kalıba başvurur. Kimi zaman şaşkınlık ağır bastığında olumsuz bir olay için de söylendiği olur; ancak asıl kullanımı, insanın karşısındakine hayran kaldığı anlardır. Bu yönüyle deyim, dilin övgü için ayırdığı en yüksek perdelerden birini oluşturur.
Örnek Cümleler
- Ustanın taşa verdiği o incelik gerçekten akla durgunluk veriyor, saatlerce bakıyorsun.
- Altı yaşındaki çocuğun piyano çalışı akla durgunluk verdi, salon uzun uzun alkışladı.
- Selimiye Camisi'nde kubbenin yüksekliği akla durgunluk veriyor, insan öylece bakakalıyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayranlık vardır. Kişi karşısındakini yalnız beklenmedik bulmaz, aynı zamanda kendi ölçülerinin üstünde görür; söz de bu yükseltmeyi yapmak için kullanılır ve dildeki övgünün en güçlü hâlini bildirmiş olur.
Aklın bir an için duraklamasını anlatır. Kişi gördüğünü hemen bir yere oturtamaz, tepki verecek söz bulamaz; işte bu kısa boşluk, duyulan hayranlığın büyüklüğünü göstermenin en kestirme yoludur.
Hayranlık uyandıran her şey için söylenir. Emek ve ustalık isteyen işler ilk akla gelendir, ama bir dağ manzarası ya da gökyüzü için de kurulur; bir yapan taraf aranmaz. Ortak yan, görülenin sıradan övgü sözlerini aşmasıdır.