Anlamı
çok sevinçten veya çok korkudan ne yapacağını şaşırmak.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, insanın çok büyük bir korku, sevinç, şaşkınlık ya da heyecan karşısında ne yapacağını bilemez hâle gelmesini anlatır. Olayın etkisi o kadar güçlüdür ki kişi kısa süreliğine düşünme düzenini kaybeder, toparlanmakta zorlanır. Günlük hayatta ani haberler, beklenmedik karşılaşmalar, büyük tehlikeler veya çok sevindirici gelişmeler için sıkça kullanılır. Bir sınav sonucunu görünce, büyük bir kaza atlatınca ya da yıllardır beklenen haberi alınca bu ifade devreye girebilir. Deyim hem olumlu hem olumsuz durumlarda kullanılabilir ve duygunun şiddetini abartılı ama etkili biçimde yansıtır. Özellikle gündelik konuşmada ani tepkileri anlatırken çok doğal bir şekilde söylenir ve Türkçede duygusal yoğunluğu anlatan en güçlü kalıplardan biridir.
Örnek Cümleler
- Çocuğu kalabalıkta göremeyince aklı başından gitti, sesi bile çıkmadan bağırmaya çalıştı.
- Sınavı kazandığını okuyunca aklı başından gitti, telefonu elinden yere düşürdü.
- Yıllar sonra kapıda kardeşini görünce aklı başından gitti, konuşmayı bile unuttu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır. Söz büyük korku kadar büyük sevinç için de kullanılır. Ortak olan duygunun türü değil şiddetidir; kişi hangi duyguyla olursa olsun ne yapacağını bilemez hâle gelmiştir.
Taşımaz; anlatım abartılıdır. Kastedilen, çok büyük bir sevinç ya da korku karşısında kişinin bir süre ne yapacağını bilememesidir. Aklını yitirdiği söylenmiş olmaz; deyimin gücü de bu abartıdan gelir.
Yaygındır. Kısa olduğu için anlatının ortasına rahatça yerleşir; olayın büyüklüğünü ayrıca anlatmaya gerek bırakmaz. Çoğunlukla geçmiş zamanla, yaşanmış bir anı aktarırken kurulur; ama «aklım başımdan gidiyor» diye o anın içinden de söylenebilir.